Bedenin Metalaştırılmasının
Sembollerinden Birisi,
Gücünü İyiden Yana
Kullanmaya Karar Verirse:
Pirelli Takvimi

Seçtiğim başlık çizgi romanlardan fırlamış gibi oldu, farkındayım. Bilerek seçtim, zira bu yılki kreasyonuyla yepyeni bir zirveye erişen Pirelli takvimi, bir çizgi roman evreninde on yıllarını kötülükten yana savaşarak harcadıktan sonra, iyilerin safına katılan bir karakteri hatırlatıyor.

Hikâyemizin kahramanı Pirelli takvimi, kadını metalaştırma alanındaki kötülük kariyerine 1964 yılında başlamıştı. Markanın önemli müşterilerine verilen bir hediye olarak başlayan takvim, kısa sürede sadece elit bir kitleye ayrılan nadide bir ürün statüsüne erişmişti. Pin-up desenleriyle bezenmiş takvimlerin geleneğinden gelen Pirelli takviminin estetiği, softcore erotica olarak adlandırabileceğimiz bir yerdeydi. Her geçen yıl birbirinden ünlü manken ve fotoğrafçılarla çalışılıyordu, ancak sabit olan tek bir şey vardı: Takvimde kullanılan fotoğraflar, her daim en heteronormatifinden ‘seksapel’ kokuyordu. Her ay bir yarı-çıplak ‘mükemmel’ bedeni resmeden takvimler kategorisinde türünün tek örneği olmasa da —ki bu takvimlerin karnındaki baklava sayısı altıdan aşağı olmayan erkeklerle bezenmiş versiyonları da mevcut— çalıştığı süper modellerin ve tanınmış fotoğrafçıların etkisiyle, kendi içinde markalaştı ve ikon statüsüne yükseldi.

Birkaç sene önce, takvimin estetiğinde kıpırdanmalar başladı. 2016’da Annie Leibovitz’in fotoğrafladığı takvim, öncekilerden belirgin şekilde farklıydı. Daha önceki takvimlerde, fiziksel özellikleriyle öne çıkan modeller tercih edilirken, bu fotoğrafların özneleri, başarılarıyla öne çıkan kadınlardı. Fotoğraflara bakıldığında, hiçbir şekilde normatif bir seksilik çabası yok. Fotoğrafların arasında en çok çıplaklık içeren fotoğraf ise —komedyen Amy Schumer’ın dantel bir külot ve topuklu ayakkabılarla bir tabure üzerinde elinde bir kupayla portresi— aktrisin göbek kıvrımlarının örtülmemesi, saklanmamasıyla çok çarpıcı. Yine en çok çıplaklık içeren fotoğraflardan birisi, Serena Williams’a ait ve modelini arkadan görüntüleyen bu fotoğraf, sporcunun sırt kaslarını sessiz bir güzellik tanımıyla ortaya seriyor. Leibovitz’in çekimini takip eden sene, Peter Lindbergh’in sade, rötuşsuz, makyajsız portreleriyle alışılagelmiş estetikten alabildiğine uzaklaşılıyor.

Böylece geçtiğimiz iki seneyi, ondan önceki elli sene boyunca inşa ettiği parlak-seksi estetiğin tam tersi minimal bir görsellik eşliğinde, güçlü kadınlar söylemini keşfetmekle geçirmiş oldu. Elbette değişen zaman ve talepler bu dönüşümde bir rol oynuyor olsa gerek. Ancak, aleni cinselliğe olan talebin pek de gözle görülür şekilde azalmadığını göz önünde bulundurursak, bütün marka kimliğini bunun üzerine oluşturmuş bir ürünün bu denli radikal değişiklikleri göze almış olması, bu makalede esas vurgulamak istediğim önemli nokta.

Tim Walker’ın
Pirelli takvimi için yaptığı
Alice Harikalar Diyarında temalı
çekimden görüntüler, 2017,
kaynak: Pirelli

Bu seneye dönecek olursak, Pirelli takvimi, dümeni bir kez daha beklenmedik bir noktaya kırdı. Tim Walker’ın fotoğrafladığı 2018 Pirelli takvimi, Alice Harikalar Diyarında hikâyesinin yeniden kurgulanması ve hikâye bu sefer tamamen siyahi karakterlerle anlatılıyor. Peki bu sefer de “aktivizmin metalaştırılması trendi altında siyahi bedenlerin kullanılmadığı ne malum?” sorusu geliyor akla. Bu soru ise, Vogue İngiltere editörü Edward Enninful’un incelikli styling’iyle cevaplanmış; fotoğraf serisi, kuru kuruya siyahi yüzlerin yer aldığı bir Alice hikâyesi olmanın çok ötesinde, geleneksel Afrika desenleri olsun, hip-hop kültürü olsun, birçok kültürel öğeyle derinlik katılarak yeniden kurgulanmış.

Bir yandan da ilk defa, öyle bir gece ansızın gelirmiş gibi, ilk defa kadın bedeni dışında bedenler beliriyor takvim için çekilen fotoğraflarda. Sean “Diddy” Combs, Naomi Campbell’la birlikte kraliyet celladı rolünü üstleniyor. Ünlü drag queen RuPaul ise, kendisi için yaratılmışçasına “kırmızı kraliçe” rolünü üstleniyor. Alice rolünde Sudanlı-Avustralyalı 22 yaşındaki manken Duckie Thot var. Hikâyenin birçok sinema adaptasyonundan birinde Cheshire kedisi olarak akıllara kazınan Whoopi Goldberg ise takvimde Düşes rolünde yer almış. Takvimdeki birçok ünlü isimden diğerleri ise, tarla faresi rolündeki Lupita Nyong'o, Djimon Hounsou, Lil Yachty, Adwoa Aboah, Sasha Lane, Thando Hopa, Slick Woods, Zoe Bedeaux, Alpha Dia, Jaha Dukureh, King Owusu, Wilson Oryema ve Adut Akech.

Pirelli Takvimi 2018;
Alice (Duckie Thot),
the Royal Duchess & Princess of Hearts (Whoopi Goldberg ve Thando Hopa),
Queen & King of Hearts
(RuPaul ve Djimon Hounsou),
the Beheader
(Naomi Campbell ve Sean Diddy Combs),
fotoğraflar: Tim Walker,
kaynak: Pirelli

Elbette Pirelli takvimi, bir lastik markasının kendi reklamını yapmak için bulduğu en dahiyane yöntem olma statüsünü koruyor. Her sene takvimin fotoğrafları halkla paylaşıldığında, basında ve insanların dilinde ‘Pirelli’ ismi, hiçbir televizyon reklamının doğuramayacağı bir tutarlılıkla tekrarlanıyor. Demem o ki, hepi topu bir reklam aracı olan bir takvim, adına şapka çıkaran bir metin daha yazılmasını hak edecek ne yaptı? Düşünüyorum, belki bu fotoğraflar tamamen bağımsız bir yerden, mesela yeni bir takvim firmasından ya da bir moda dergisinden çıksa da takdir ederdim. Belki oturup üzerine yazmaya layık da görürdüm, kim bilir? Ne de olsa, gerçekten etkileyici bir fotoğraf sergisi. Ancak bu sefer klavye başına geçme sebebim, on yıllardır tek bir yönde ilerleyerek bu yolda markalaşan bir ismin dümeni 180 derece döndürerek kendisine açtığı alanı pozitif değişim için kullanmakta gösterdiği cesaret ve yaratıcı özgürlük oldu. Darısı marka kimliklerini kadın düşmanlığı —ya da baskılayıcı, ayrıştırıcı tutumlardan herhangi biri— üzerine kuran diğerlerinin başına.

beden politikaları, Eda Çakmak, fotoğraf, marka, meta, moda, Pirelli takvimi