Kurgu, Kostüm, Kıyafet
Gölgelerin Gücü Adına! 1980’lerden
Bugüne She-Ra

Orijinali 1985–87 yılları arasında yayımlanıp, 1990’ların ortalarına (belki daha sonrasına) kadar Türkiye televizyonlarında tekrarları dönen She-Ra’nın Netflix tarafından hayata döndürülen yeni versiyonunun karakter tasarımları, Temmuz 2018’de ilk defa bekleyen gözlerle buluştuğunda, beğeniyle olduğu kadar itirazlarla da karşılaşmıştı. O dönemde yeni tasarımı açıp baktığımda, makul bir tasarım olduğuna kanaat getirmiş, “izleyince görürüz” diyerek konu üzerinde çok da fazla durmamıştım. Sonrasında da, Netflix’in ana sayfasında ara ara göz kırpması, ama paşa gönlümün ruh hâliyle uyuşmamasından ötürü geçip gitmem dışında pek de aklımdan geçmedi; ta ki geçen ay keyfimin müsait olduğu bir anda, izleyecek bir şeyler ararken bir şans vermeye karar vermeme kadar.

She-Ra karakterleri (1985),
kaynak: Off My Bird Chest

Çocukluğumda She-Ra’yı televizyonda büyük bir şevkle izlemiş olmama ve yetişkinliğimde animasyon türünü hayli sevmeme karşın nedense izlediğim şeye vereceğim tepkiye hazır değildim. Kendimden bir “iyiymiş” ya da “olmamış” tepkisi bekliyordum; “bir dakika ama bu çok iyiymiş ve ben bir an önce bir bölüm daha izlemeliyim” deyip, sonrasında çıkmış olan bütün bölümleri bir hafta sonu içerisinde hatmetme tepkisi değil. Komik, zekice ve yer yer mutluluktan gözlerim dolacak derecede queer bir içeriği, tek solukta, samimi olarak eğlenerek izleyiverdim.

She-Ra (2018– ),
kaynak:
The Mary Sue aracılığıyla Netflix

Karakter ve kostüm tasarımına dönecek olursak, anlatmaya tepkilerden en çok pay alan ana karakter Adora/She-Ra’dan başlayayım. Hikâye yer yer dönüşmekle ve derinleşmekle beraber, her iki versiyonunda da temeller aynı: Adora, henüz bebekken ailesinden kaçırılarak Horde Ordusu tarafından büyütülüyor. Tek bildiği aile ve hayat bu ordu olan Adora, büyüdüğünde iyi-kötü bildiklerinin aslında kendisine anlatılan gibi olmadığını fark ediyor. Eline geçen gizemli kılıç aracılığıyla She-Ra’ya, süper güçleri olan bir savaşçıya dönüşebildiğini fark ediyor ve orduyu terk ederek karşı taraftaki direniş kuvvetlerine katılıyor. Bundan ötürü, Adora’nın kıyafetleri her iki versiyonunda da yalın, militarist kıyafetler. Güncel adaptasyonunda koyu renk bir pantolon, beyaz boğazlı bir üst ve kırmızı botlarla kırmızı, keskin hatlı bir ceketten oluşuyor günlük hayattaki kıyafeti. Yalın, makyajsız bir yüzü ve atkuyruğu hâlinde toplanmış sarı saçları var. Adora, “gölgelerin gücü adına” kılıcını yukarı kaldırdığında ise kendisinin biraz daha uzun boylu ve yapılı bir versiyonu olan She-Ra’ya dönüştüğünde ise, üzerinde altın rengi, güneşi andıran bir figür olan yalın, beyaz bir zırh giyiyor. Zırhının altında kısa, pratik bir şort-etek kombinasyonu var, beyaz şortun yanındaki altın çizgi detayı, askeri bir detay getirerek bunun bir savaşçı kıyafeti olduğunu vurguluyor. She-Ra’nın başında altın, minimal, iki yanında yukarıya uzanan kanatları andıran süslemeleri olan bir taç, kollarında altın rengi birer zırhla aksesuar arası parça, ayaklarında altın detaylı beyaz, oturaklı botlar, sırtında ise kırmızı bir pelerin var. Adora’yla She-Ra’nın kostümlerini renkler, militarist detaylar ve genel bir sadelik havası birbirine bağlıyor, ama elbette She-Ra’nın kendine has bir görkemi var.

Adora ve She-Ra,
kaynak: Fandom

Önümüzdeki, bu karakterin ilk tasarımı olsaydı kimsenin büyük bir itirazı olacağını düşünmüyorum, ama otuz küsur yıl öncesinin nostaljisi araya girince durum farklı oluyor. İlk tasarımında Adora uzun boylu, ince yapılı, 80’lerin alametifarikası olduğu üzere kabarık, bukleli sarı saçlarıyla, yataktan kırmızı ruju ve mor farıyla kalkan bir asker. Adora’nın kostümü, beyaz boğazlı bir kazak üzerine kırmızı bir mayo ve altında kırmızı topuklu çizmelerden oluşuyor. She-Ra’ya dönüştüğünde ise, beyaz, güneş figürlü bir zırh-korse altında beyaz bir mini etek, ayaklarında ise altın rengi, topuklu çizmeler var. Kollarındaki zırh-bileklikler, kafasındaki taç ve pelerini ise güncel versiyonundan çok büyük bir fark göstermiyor. Güncel versiyonda Adora’nın yaşını geç ergen / genç yetişkin olarak tahmin etmek kolay: Belli bir sorumluluk sahibi, ancak tam olarak otonom değil, dünyada kendi yerinin arayışında ve çocuk olmayan, ama tam olarak yetişkin de olmayan tasarımı, bu hikâyenin kendisini konumlandırdığı yeri destekliyor. 80’ler Adora’sı içinse aynı şeyi söylemek güç; görsel olarak tam bir yetişkin var karşımızda, İngilizce seslendirmesinin konuşma tonunu da işin içine katınca otuzlu yaşların ortası diyesim var, ancak etrafıyla etkileşiminden daha ziyade yirmili yaşların başı olarak tasarlandığını tahmin ediyorum. Çocukluğumda izlerken orijinal tasarımına gayet hayran olmakla beraber, bir karşılaştırma yapıldığında güncel versiyonunun tasarımının çok daha mantıklı olduğunu kabul etmek pek tartışma konusu olmamalı: Zira o boğazlı kazak üzerine mayo ve açıkta kalan bacakları açıklayabilecek bir iklim koşulu yok. Zırh meselesinde ise, bütün göğsü kaplayan bir zırh, korse şeklinde, göğsün çoğunu açıkta bırakan ve darbe esnasında saplanacak parçaları olan bir yapıdan çok daha makul görünüyor.

She-Ra 1985 ve 2018

Güncel karakter/kostüm tasarımına gelen ‘eleştirilerin’ (mızmızlık dememek için kendimi zor tutuyorum) en büyük itiraz noktası, karakteri eskiye kıyasla daha az ‘seksi’ ve daha maskulen bulmaları. En yaygın argümanlardan birisi de “ama ya hani She-Ra ideal kadındı?” —sanki “ideal kadın” ifadesinin savunulabilecek bir yanı varmış gibi… Neyse ki bu argümana karşı duruş, büyük yerden geliyor: 1985 She-Ra’sının yaratıcılarından biri olan J. Michael Straczynski, Twitter üzerinden mikrofonu devralıyor ve düşüncelerini paylaşıyor. Öncelikle güncel programla hiçbir alakası olmadığını, dolayısıyla yeni olana dair dışarıdan, en başta hedeflenene dair ise içeriden konuştuğunu not düşen Straczynski, “She-Ra’yı hiçbir zaman ‘ideal kadın’ olarak değerlendirmedik ve o şekilde yazmadık.” diyor: “She-Ra’dan bahsederken ve yazarken onu öncelikle bir savaşçı olarak değerlendirdik. Sanırım şimdilerde geçmişteki She-Ra’yı (veya Adora’yı) ‘ideal kadın’ olarak görenler, bunu ergenlik öncesi (zira bu program çocuklar içindi) bir ilginin merceğinden görüyorlar ve bir nevi (yumurtadan çıktığında ilk gördüğünü annesi belleyerek peşinden giden) bebek ördekler gibi, bunun etkisi altındalar. Bunu anlarım. Ama yaratıcı hedef bu değildi.”

Straczynski, bir de bu ‘idealize karakter’ tartışmasına bir ekleme yapıyor: “She-Ra gibi bir karakterin nasıl görüldüğü ve tartışıldığı ile, erkek karakterlerin nasıl görüldüğü ve tartışıldığı arasında, buna benzer programlarda ve genel olarak süper kahraman kitaplarında belirgin bir fark var. Evet, erkek karakterler de yapı ve orantı bakımından idealize ediliyor, ama kadın karakterler daha ziyade objeleştiriliyor. Bu ikisinin arasında derin bir fark var ve bunu görmezden gelmek çok tehlikeli olur. Pantolonsuz bir erkek süper kahraman göremezsiniz, çıplaklıktan bahsetmiyorum, ama her daim en azından bir tayt giyerler. Kadınlar içinse bu (pantolon yokluğu) kesin bir kural gibidir.”

Bu konu hakkında okurken düştüğüm Twitter çukurunun derinliklerinde gördüğüm bir tweet kafamda çınlıyor, ama geri dönüp baktığımda nerede gördüğümü hatırlayamıyorum; hatırladığım kısmı ise “34 yaşın üzerinde hiç kimse…” beynim tamamlıyor “bu programı televizyonda izlememiştir, hatırlamıyordur” —ve idrak çakıyor. O ana kadar kendi çocukluğumla ve 90’larla özdeşleştirdiğim bu programın, aslında —90’lar ve öncesindeki birçok şey gibi— küresel bağlamda daha eskiye ait olduğunu fark ediyorum: She-Ra Türkiye’de gösterilirken muhtemelen Amerika’da unutulmuştu bile… Bunu soracak mükemmel insanı tanıyorum, daha önce hiç bu konuyu konuşmuş olmasak bile, benden on yaş büyük olan Amerikalı yakın arkadaşımın çocukluğunda She-Ra hayranı olduğundan emin gibiyim. “She-Ra’nın televizyonda gösterildiği zamanı hatırlıyor musun?” diye başlamamla beraber aldığım heyecan silsilesi arkadaşımı tanıdığımı kanıtlıyor: “1985!!” diyor —tekrarlar oldu mu diye sorduğumda benim için öğrenip geliyor, programın kendisi 85–87 arasındaymış ama, 89’a kadar tekrarlar olmuş. “Bayılıyordum” diyor, “bende kalesi ve figürleri vardı, oyuncaklar çok önemliydi, çünkü çizgi film Mattel’le işbirliği içinde çıkmıştı.” Bu kısmını ben hatırlamıyorum, zira muhtemelen ben 90’lı yılların ortalarında Türkiye’de çizgi filmi izlerken oyuncak serisinin soyu çoktan tükenmişti… Düşündükçe daha çok anlam ifade ediyor bu oyuncak meselesi, zira geri dönüp çizgi filmin 80’ler versiyonunu izlerken bütün karakterlerin bir kalıptan çıkmış gibi göründüğünü fark etmiştim —bunda gerçekten tek kalıptan çıkacak oyuncaklar için tasarlanmış olmaları büyük rol oynamış olabilir.

Karakterlerin tamamına bakıldığında iki farklı kuşak karakter tasarımı arasındaki en büyük fark bu olabilir: çeşitlilik. Programın güncel versiyonunda ana karakterlerin ten renkleri, yüz şekilleri ve vücut tipleri, ilk hâllerine göre büyük çeşitlilik gösteriyorlar. İki program arasındaki bir diğer fark da ismindeki küçük bir değişiklik; orijinalinde She-Ra, Princess of Power olan isim, güncel hâliyle She-Ra and the Princesses of Power, yani hepsi büyülü güçlere sahip diğer prensesler de daha eşit bir düzlemde sunularak, ana karakterlerin kim olduğu belli olsa da, izleyecek çocukların kendilerine yakın bulma ihtimali olan geniş karakter yelpazesinde her birinin önemi vurgulanmış oluyor. Şahsen otuzlu yaşlarımdaki ben, yaşça biraz daha büyükleri temsil eden ve diğer prenseslerden Netossa’nın sevgilisi Spinnerella’nın vücut tipinde kendimi gördüğümde öyle mutlu oldum ki, çocukluğumda izlediğim bu ve benzeri çizgi filmlerde bütün karakterlerin ince-uzun oluşunun bilinç altımda açtığı yaranın biraz iyileştiğini hissettim. Elbette şişman, hatta göbeği ve kalın bacakları gizlenmek yerine, üzerine oturan kostüm tasarımıyla vurgulanmış olmasından dolayı, Spinnerella karakter tasarımları arasından en çok tepki gören ve alay konusu olan karakterlerden birisi oldu; bu da bu yeniliğin neden kesinlikle gerekli olduğunun en temiz kanıtı…

Spinnerella, She-Ra, 2018

Çocukluğumun severek izlediğim çizgi filminin geri döndüğünü duyduğumda, bu dönüşün beni bu denli derinden etkileyeceğini tahmin etmemiştim, ancak, sadece görsel tasarımıyla değil, hikâyesi ve temsil ettiği değerlerle de beni büyüleyen bu çizgi filmin varlığı, beni hem izleme fırsatı bulduğum için hem de bunlarla büyüyecek çocuklar adına çok mutlu ediyor.

She-Ra and the Princesses of Power (2018), tanıtım afişi, kaynak: IMDB

çizgi film, Eda Çakmak, karakter, Kurgu Kostüm Kıyafet, She-Ra