Kurgu, Kostüm, Kıyafet
Popüler Kültürde Cadılık Arketipleri
ve Charmed

2000’li yılların başlarında çok severek izlediğim bir diziydi Charmed. Cadı olduğunu öğrenen üç kız kardeşin maceraları şeklinde özetlenebilecek konusuyla tam benlikti, biraz dandik olduğunun farkında olsam da 1998’de başlayan dizinin 2006’daki son bölümüne kadar (Türkiye’ye gelene kadar geçen bir iki seneyi de eklersek tabii) televizyondan takip etmeye devam etmiş, bittiğinde de yokluğunu çok hissetmiştim.

O yüzden de 2018’de dizinin yeniden yapımının yayınlanacağını duyduğumda çok sevindim. İzlemeye fırsat bulduğumda çıkmış olan beş altı bölümü birkaç gün içinde izledim ve açıkçası çok mutlu oldum: Bölümler dizinin mirasını korumakla kalmıyor, bunu günümüz değerleriyle destekliyor ve güncelleştiriyordu. Bana göre orijinalinden daha kaliteli ve daha eğlenceli bir dizi olmuştu. Tam da bu yüzden izlemeyi bitirip yorumları okumak üzere internete girdiğimde karşılaştığım şey tam bir şok oldu: Bütün platformlarda dizinin yorumları korkunçtu! Biraz bakındığımda ise bunun hayli zorlama bir durum olduğunu fark ettim: Dizinin eski hâlinin hayranları, eski karakterlerle kaldığı yerden devam etmek yerine, yeni karakterlerle ‘yeniden yapım’ olan bu yeni Charmed’a pek içerlemiş, örgütlenerek her yeri kötü yorum bombardımanına tutmuşlardı. 2018 yapımı Charmed, dizinin orijinaline ana tema olarak sadık kalmakla beraber, birçok şeyi de değiştiriyor ve belki de bu öfkeli hayranları sinirlerinden köpürten şeyler bu değişiklikler; oysa aynı değişiklikler benim eskisinden daha çok beğenme sebebim. Karakterler daha derinlikli, büyülü güçlerinden stillerine her şeyleri bir uyum içinde. Üstelik orijinal dizideki kardeşlerin hepsi beyaz kadınken, 2018 yapımında değiller ve ek olarak kardeşlerden birisi lezbiyen. Kadın düşmanlıklarına, ırkçılıklarına veya homofobilerine ayna tutulmadan rahat rahat dizilerini izlemek isteyenleri internet yorumlarında “çok politik” diye ağlatan dizi, 2018’de bütün yapımların kuralmışçasına uyguladığı ayrımcılık karşıtı söylemi senaryosuna ticari amaçlarla entegre ediyorsa da, bunu belli etmeyecek kadar yüzeysellikten uzak bir şekilde yapıyor.

Popüler Kültürde Cadı Arketipleri

Charmed (2018–),
Macy, Maggie, Mel,
kaynak: IMDb

Film veya dizi izlerken karakterlerin kostümlerini incelemeyi ve kostüm tasarımcısının neden bu seçimleri yaptığını anlamaya çalışmak, mesleki deformasyonumun bir parçası ve aynı zamanda büyük keyif aldığım bir şey. Bu dizinin üç ana karakterinin giysilerine bakarken, sadece kişilikleriyle değil, temsil ettikleri şeylerle de bire bir örtüştüklerini fark ettim. Bu temsil ettikleri şeyler de, dizinin yaratıcılarının yakın zaman popüler kültüründe farklı cadı temsillerini akıllı bir şekilde birer karaktere atayarak oluşturdukları “cadılık arketipleri.”*

(Aşağıdaki paragraflar çok hafif spoiler içeriyor. İzleyeceğiniz dizi hakkında hiçbir şey bilmemeyi tercih ediyorsanız kaçınabilirsiniz, ancak hikâye akışında büyük yer kaplamayan detayları öğrenmeye karşı değilseniz güvenle devam edebilirsiniz.)

Maggie: “Sevgi, aile, arkadaşlık bağlarının eş anlamlısı olarak büyü.”

Maggie ailenin en küçüğü, henüz üniversiteye başlamış ve tek derdi sağlam bir sosyal çevre edinmek. Trendleri an be an takip ettiğinden emin olabileceğiniz bir karakter. Ancak verdiği yüzeysel izlenimin aksine Maggie içten, duyarlı ve şefkatli. Bütün bu özelliklerine uyumlu olarak gücü telepati —başkalarının düşüncelerini duyabiliyor. Yüksek hassasiyetiyle derin özgüven eksikliği birleşince ortaya çıkan sürekli bir kabul görme arzusu, karakterin stilinde kendisini her daim tepeden tırnağa planlanmış, göz alıcı kıyafetlerle belli ediyor.

Maggie, popüler kültürde sık sık karşımıza çıkan “büyü = sevgi” denklemini temsil eden karakter, onun için önemli olan şey insan ilişkileri ve sahip olduğu güç; bunu bire bir yansıtıyor.

Charmed, Maggie (Sarah Jeffery)

Mel: “Anlayamadıkları kadınlara cadı dediler.”

Mel, üniversitede kadın çalışmaları bölüm başkanı olan annesinin izinden giderek, tutkulu olduğu bu alanda öğretim üyesi olmuş. İradeli ve inatçı bir karakter, inandığı şeyleri dur durak bilmeden savunuyor. “Kontrol manyağı” olarak tanımlanabilecek kişiliği ise kendine has büyü gücüyle ahenk içinde; Mel, iradesiyle zamanı durdurabiliyor, manipüle edebiliyor.

Ortanca kardeşin mizacı, ilginç bir kombinasyon: Akademik, kontrol düşkünü, öte yandan ailenin asisi sayılmaya en yakın karakter. Kardeşler arasında bir deri ceketle görülmesi en muhtemel olan Mel’in otoriteyle olan ideolojik uyuşmazlığı, gerçek hayatta da onu otorite figürlerinin meşruiyetini sorgulamaya ve sık sık kendi yolunu çizmeye itiyor.

Mel, ailenin tescilli feministi olarak, “cadı” imgeleminin kadın hareketinin tarihindeki sembolik yerini kapsayan arketip. Tarih boyunca kadın bilgeliği, kadın özgürlüğü, kadın bedenselliği ifadelerinin “cadılık” olarak kavramsallaştırılarak bu özelliklerin bastırılmasına dair öfkeyi tamamen içinde taşıyor.

Çoğu zaman siyahlar içinde, her zaman birileriyle kapışmaya hazır izlenimi veren tarzıyla Mel, üçlü arasında “cadı” denince akla gelen görselin modern bir yorumlaması olmaya en yakın karakter. Giydikleri, günümüzden gelen, ancak pek de hiçbir döneme ait hissettirmeyen kıyafetler.

Charmed, Mel (Melonie Diaz)

Macy: “Büyü dediğimiz şey, bilimin henüz anlayamadığımız yanlarıdır.”

Macy, üçü arasında, annelerinin evlatlık verdiği ve diğer ikisinin annelerinin ölümüne kadar haberdar olmadıkları, aralarında yaşça en büyük kardeş. Macy, alanında başarılı bir genetik mühendisi ve kendisini her şeyden önce bilim insanı kimliğiyle tanımlıyor. Cadılığının keşfi bu kimliğiyle bir çatışmaya yol açsa da, çok zaman geçmeden büyüyle ilgili sorulara bilimle cevap vermeye başlayarak bu benliğini harmanlamayı başarıyor.

Charmed, Macy (Madeleine Mantock)

Macy, bütün bu yönleriyle popüler kültürde dolaşan “büyü dediğimiz şey, bilimin henüz anlayamadığımız yanlarıdır” sözünün beden bulmuş hâli gibi. Macy’nin gömlekten başka bir şey giydiğini görmek biraz zor, bu da derin ciddiye alınma arzusundan kaynaklanıyor. Cadı yanıyla barıştığına tanık olduğumuz zamanlarda ise stilinde bir rahatlama, bir özgürlük pırıltısı kendini belli ediyor.

*

Profesyonel olarak moda hakkında düşünen ve şahsi olarak haddinden fazla dizi izleyen biri olarak söyleyebilirim ki, yaratılan karakterlerin derinliği, tarzlarının detaylarında kendini belli ediyor ve öne çıkarıyor. Kostüm tasarımının düşünsel yapısökümünü yapmak ise, incelikle tasarlanmış karakterleri anlamak yolunda çok elverişli bir araç oluyor. Bu diziyi izlerken içimde bu yazıyı yazma isteğini uyandıran şey de tam olarak bu incelikler.

* Burada “arketip”, Jung’cu kuram bağlamında değil, temel anlamıyla “kalıp, şablon” anlamında kullanılmıştır. Bahsi geçen “arketipler” kendi gözleme dayalı icatlarımdır.

Charmed, Eda Çakmak, karakter, Kurgu Kostüm Kıyafet