Kalabalıklar

Kırmızı asetat bir kapak ve etrafında düğümlenmiş beyaz lastiğin bir arada tuttuğu fotoğraflardan oluşuyor. Çift yönlü kapakta kitap sırtının ayırdığı ikiz oğlan çocukları, kitabın ismini ve altbaşlığını bir yüzde İngilizce, bir yüzde Türkçe duyuruyor: Neden Amaç. Korhan Karaoysal’ın ikinci kitabı, altbaşlıkta belirtildiği gibi, Türkiye’nin batısından geçit, tören, miting ve kutlama fotoğraflarından oluşuyor. Büyüklüğüyle fotoğrafın yüzeyinden, grenlerinden, gürültüsünden hoşlananlar için, yeterince büyük. Sayfaların arasına kendimi bırakıyorum. Maket hâlini Book Lab’de gördüğüm bu kitabın son hâli, maketinin çok ötesinde… Ortağım Okay Karadayılar tasarım sürecine dahil olduğu için sürprizi çoktan biliyorum. Karaoysal bu uzun soluklu çalışmasını ortadan kestirmeye ve tekrar harmanlanmasına izin vermiş. Tasarımcıların bu muzip fikri, aslında bir arada duramayacak bir kitleyi bir araya getirmek için bir taktik gibi.

Neden Amaç, Korhan Karaoysal,
fotoğraflar: Ali Taptık / Onagöre

Siyah beyaz ya da renkli fotoğraflarda kırmızı bayrakların tekrarı kitaba dinamik bir atmosfer verirken —cümleyi bitirmeden utanç sarıyor her yanımı. Kendimi on altı yaşlarımda bir statta, elimde saçma şekilli ahşaptan replika bir tüfekle hatırlayıveriyorum. Artık çocukların böylesi törenlerde saçmalamak zorunda kalmayacak olduğunu bilmek, umut verebilirdi. Ne var ki, kutuplaşmaktan bir daha dürüst bir şekilde birbirinin yüzüne asla bakamayacak hâle gelmek üzere olan bu kitlenin kutlama tutkusuna şaşıyorum. Gerçi, yıllar geçtikçe spor galibiyetlerinden başka ortak kutlanacak bir meselesi de kalmadı ya bu kocaman ailenin. Biz —en azından İstanbul’un bir sürü lisesinden çocuklar— karşılaşmıştık: Prova yaptığımız o ufak stadın kenarında köşesinde kırıştırmanın ve serserilik etmenin keyfini hatırlıyorum.

Bölünmüş fotoğrafları stüdyonun zeminine yayıyorum. Kendime dışarıdan bakıyorum: Herhalde onlar da —o meşhur André Malraux portresindeki gibi— böyle durdular; Fred, Okay ve Korhan bu ahalinin karşısında. Gaziler ve askerler ve çocuklar ve serseri delikanlılar, bıkkın dedeler, tekkeden çıkmış oğlanlar ve boyalı saçlı kadınlar; hepsi buradalar. Book Lab olarak, bu bir araya gelemez güruhu bir kitapta birleştirecek en radikal hamleyi tercih etmişler. Dikişsiz bu bütün aslında istendiğinde farklı sırayla dizilebilir. Dokuz seneyi aşkın bir arşivden seçilmiş bu fotoğraflarda Karaoysal’ın farklı üsluplarının izlerini de takip etmek mümkün oluyor.

Karaoysal fotografik üslubunu, aktarmak istediği söylem, sormak istediği soru ya da dile dökemediği ifadeler için her seferinde yeniden gözden geçiren bir fotoğrafçı. Amerikan Hastanesi yayınlarından çıkan kitabı da aslında birçok farklı seriden işlerini bir araya getiriyordu. Bunlar arasından Türkiye’de modifiye spor araba ve sürücülerini birlikte portrelediği “Faça” ve kanımca Türkiye’de üretilmiş en güzel orta sınıf aile hikâyelerinden “Eksik İçgörü” ile bu serideki fotoğrafların üslubunu kıyaslayınca, bunu rahatça görebilirsiniz. Tek bir üslupta kendini tekrarlayan fotoğrafçılara göre çok daha cesaret gerektiren bu tavrı takdir etmemek mümkün değil.

Korhan’ın zamanlı kitabı, bana ilk fotoğraf kitaplarımdan Resm-i Geçit’i hatırlatıyor. Levent Öget’in 1998 tarihli kitabı dosya kâğıdı boylarında, kuşe kâğıtta New York’ta bir gay parade esnasında çekilmiş fotoğraflardan oluşuyor. Geri kalanında tek bilgi de şu: “Bu katalog 6–23 Ocak 1998 tarihler arasında İstanbul Atatürk Kütür Merkezi’nde düzenlenen Levent Öget Resm-i Geçit sergisi nedeniyle 1.000 adet basılmıştır.” Siyah beyaz, grenli, salaş fotoğrafların yer aldığı sergiyi konu ve sunum itibarıyla sıkıcı bulduğum kadar, bu kâğıt kapak kitabı bir o kadar yerinde bulduğumu hatırlıyorum. Diğer kitap, Katja Eydel’in kısa süreli fotografik araştırması Model ve Sembol, Türkiye’de modernleşme, mimarlık ve ulus-devlet temsili arasındaki ilişkiye mesafeli ve ham fotoğraflarla bakıyordu. “Türkiye’nin İcadı” altbaşlığını yabancı dillerde saklayan kitap, sürmekte olan AKP iktidarının başlarında üretilmiş detaylı bir çalışmayla, 1980’lere kadar Cumhuriyet kurumlarını mimari üslupları ve kullanıcılarıyla birlikte resmediyordu. Kitabı mesele ettiği aksta derinleştiren unsurlardan biri, geçit törenlerinden bir sekansla başlaması idi.

Korhan Karaoysal’ın bir saptama olarak betimlenecek kitabındaki sözelden uzak duruşu, Eydel’in kendi makullüğüne fazla güvenli hâline tercih ediyorum. Eydel’in fotoğrafları bana hep önceden karar verilmiş bir söylemi resmeden imgeler gibi geldiler. Sanki buraya değil, Almanya’ya seslenir gibiydiler. Korhan’ın kitabı ise, suskunluğuyla bana daha çok konuşuyor. Kitabın orta sayfasına iliştirilmiş incecik bir parça kâğıtta bizimle paylaştığı —belki de bu fotoğrafları çekerken kendisini meşgul eden— sorular dışında bir metnin olmaması beni rahatlatıyor.

Suskunluğun çağrıştırdığı bir başka işi de burada anmadan edemeyeceğim. 2012’de karanlık bir ocak ayında önce Facebook’ta, ardından şubatın ilk günlerinde m-est.org’da aniden beliren Observation, Metehan Özcan’ın Hrant Dink’in katlinin beşinci yıl dönümünde toplananları camlarının arkasından izleyenleri bir araya getirdiği, Karaoysal’ınkine de benzer bir suskunlukta bir arada duran bu fotoğrafları Neden Amaç ile birlikte düşününce gözümün önünde kirli kırmızı bir renk beliriyor.

Neden Amaç, kitap formunun var olduğunu zannettiğimiz şartlarını (kalıcılık, değiştirilemezlik) tartışan tasarımıyla, batı Türkiye’deki kalabalıkları bir araya getirmeyi başarıyor. Resmi geçitlerinde, mitinglerinde coşkulu ve şaşkın bu ahali içinde askeri sembollerden arınmış görsellerin azlığı ise, savaşta olsa da olmasa da kendisiyle savaşmaktan vazgeçmeyen bir toplumun hâlini olgunca resmediyor.

Korhan Karaoysal 
Reason Purpose / Neden Amaç 
ISBN 978-605-9194-21-1 
350 kopya; 82 sayfa, lastik bant ile tutturulmuş 40 fotoğraf, asetat kapak; 
fotoğraflar: Korhan Karaoysal,
tasarım: Frederic Lezmi
ve Okay Karadayılar,
yayınlayan ve basan: MASA Mas Matbaacılık San. ve Tic. A.Ş. 
Neden Amaç FilBooks, Rob389 ve Pandora Kitabevi’nde bulunabilir.

{fotoğraflar: Ali Taptık / Onagöre}

Ali Taptık, fotoğraf, kitap, Korhan Karaoysal