fotoğraf: Manifold
Pazar Sekmeleri:
Grafik Tasarımı Seven Bazı Küçük Yayınevleri

Bu sekmelerde tasarım ağırlıklı yayıncılık yapan bazı küçük yayınevleri var. Söz konusu yayınevlerinin kimileri ‘küçük’ tanımlamasının sınırında gibi görünüyor. Kuşkusuz, küçük ve büyük tanımları —özellikle Türkiye ekonomik ortamı ve parasal değerleriyle örneklerin yer aldığı ekonomik coğrafyaların değerleri arasındaki çarpıcı farklılık göz önüne alındığında— hayli göreceli. Kimileri ise, başarılı ya da para kazanır gibi olduğu için zaman içinde daha büyükçe yayınevleriyle birleşiyor ya da el değiştiriyor. Yine de hepsinin tasarım dünyasından aktörlerin kişisel takıntılarıyla var olan ve bağımsızlıklarını sürdüren yayınevleri olduklarını söylemek yanlış olmaz: Tasarım hakkında içerik üretme arzusunun ekonomik ‘sürdürülebilirlik’ ile ilişkisinin, sorunlu da olsa bir şekilde canlı kaldığı örnekler.

Unit Editions

2010 yılında tasarım stüdyosu Spin’in kurucu yaratıcı yönetmeni Tony Brook, yine Spin’den Patricia Finegan ve grafik tasarımcı/yazar Adrian Shaughnessy tarafından kurulan Unit Editions grafik tasarım ve görsel kültüre odaklanan Londralı bir yayın girişimi. Ana akım yayıncıların gözden kaçırdığı konularda kitap yaptıkları gibi, tanınmış tasarımcıların monografilerini de yayımlıyorlar. Kitaplarında metne verilen önemin yanı sıra tasarım ve üretim nitelikleri öne çıkıyor; öyle ki kitapların kargoda zarar görmemesi için paketlenmesine de üst düzey özen gösterdiklerini beyan ediyorlar. Kimi zaman konferans, sergi benzeri etkinlikler de düzenliyor ya da çeşitli etkinliklere yayıncı olarak katılıyorlar. Yayınevi, Design Museum’un yılın tasarım ödüllerinde 2017 grafik dalı adayları arasında yer aldı. Kitapların muhtemelen tüm prodüksiyon bedeli Kickstarter fonlama platformu üzerinden ulaşılan destekçiler tarafından karşılanıyor. Son Kickstarter kampanyalarının 4AD albümlerinin tasarımcısı Vaughan Oliver kitabı için olduğunu hatırlatalım. Kampanya hedefinin 108.210 dolar ve bu sekmelerin yayına hazırlandığı gün hedefin %87’sine 722 destekçiyle ulaşılmış olması dikkat çekici. Pentagram ortaklarından Paula Scher sevdiği Unit Editions kitaplarını anlatıyor:

Paula Scher talks to Unit Editions,
süre: 02:49

Hyphen Press

Hyphen Press bir anlamda Robin Kinross demek. Robin Kinross bir editoryal tasarımcı ve yazar. Editoryal tasarımı, bir metnin —söz konusu metnin ‘görsel’ bir metin de olabileceğini kuşkusuz hatırlatmaya bile gerek yok— edit edilmesiyle tasarlanmasının tek ve aynı süreçte birleşmesi olarak tanımlıyor. 1980’lerde Blueprint için yazdığı tasarım ve tipografi metinleri ve yine bağımsız bir yayınevi olan Pluto Press için yaptığı çalışmalarla tanınıyor. Hyphen Press ise, Norman Potter’ın What is a designer isimli kitabının Kinross’un editoryal tasarımıyla 1980 yılında yayımlanmasıyla ortaya çıkıyor. Kendi kitabı Modern Typography: An Essay in Critical History’nin yayımlandığı 1990’ların başından itibaren Hyphen Press Robin Kinross’un tam zamanlı işi hâline dönüşüyor. O tarihten bugüne her yıl, uzun ve yorucu editoryal süreçlerle yayıma hazırlanan ikiyle dört arası kitap yayımlıyor. Yayımlanan kitaplar tasarım ve özellikle tipografi üzerine. Kendisini sürekli ‘yeni’ mallar üretmek zorunda hisseden ana akım yayıncılığın tersine, tasarım ve tipografi tarihinin ihmal edilmiş ya da unutulmuş metinlerine özel bir önem veriyor. Bir süredir müzik yayıncılığı da yapan Hyphen Press’in, küçük ama bir o kadar da özenli ve etkileyici bir müzik kataloğu da var. Hyphen Press, Londra Kentish Town’da yer alan ve Robin Kinross’un kurucularından olduğu çok disiplinli bir çalışma kooperatifi olan Workplace Co-operative 115’i çalışma mekânı olarak kullanıyor. Çok disiplinli kooperatifin, herkesi çalışmaya sevk etme potansiyeline sahip ilkeleri şöyle: The Principles of the Company: A Founding Statement about the Co-op. [Ortaklık İlkeleri: Kooperatif Kurucu Bildirisi] Workplace Co-operative 115 deneyimi hakkında iyi bir söyleşi: “About 115: An Interview. Peter Brawne Interviews the Founders.

GraphicDesign&

GraphicDesign& grafik tasarımın hayatın farklı diğer alanlarıyla ilişkisini ve bu alanlar için değerini araştırmak üzere oluşturulmuş küçük, görece yeni (2012) ve yine Londralı bir yayınevi. Grafik tasarımcı ve yazar Lucienne Roberts ile tasarım eğitimcisi ve yazar Rebecca Wright tarafından kurulan yayınevinin henüz —her biri özgün araştırmaların sonucu olan— yedi yayını var. Bu kitaplardan biri, Graphic Designers Surveyed hakkında Esen Karol Manifold için küçük bir değerlendirme yazmıştı.

Counter-Print

Counter-Print, Londralı tasarım stüdyosu Leterme Dowling’in bir girişimi. Şirketin hikâyesi, aslında ikinci el kitap satışıyla başlıyor. Tasarım stüdyosu, aynı zamanda karıkoca olan Céline Leterme ve Jon Dowling’den oluşuyor. Belçikalı olan Leterme, Belçika ve Hollanda’ya yapılan yolculukların bir rutine dönüşmesine yol açar. Bu iki ülkedeki ikinci el kitapçılardan aldıkları tasarım kitaplarını satarak başlayan girişim, başka yayınevlerinin kitap ve dergilerinin satışıyla devam eder. Sonunda Leterme ve Dowling de kitap yayımlamaya başlar. Bugün kırtasiye malzemeleri ve hediyelik eşyalarla bir tür tasarımcılar için alışveriş sitesine dönüştüyse de, Counter-Print kendi yayınları ve vintage bölümleriyle hâlâ ilginç.

Lars Müller Publishers

Artık ne kadar küçük bilmiyoruz, ama sadece Integral Lars Müller yüzünden bile olsa Lars Müller Publishers bu listede olmalı gibi geliyor. Bu sekmelerdeki yayınevleri o ya da bu şekilde tasarımcıların bireysel takıntılarının sonucu. Lars Müller Publishers da, Hyphen Press ile birlikte kurucusu olan tasarımcının izini en fazla taşıyanlardan biri. Öte yandan söz konusu izin, bir anlamda ters yönde çalıştığı da söylenmeli. Robin Kinross’un yayınevi hâlâ sadece Kinross’tan ibaret iken, Lars Müller Publishers küçük bir ‘anafor ve yutma’ şirketi; yine de her ikisinin bireysel üretimlerini yayınevlerinden ayırt etmek olanaksız. Oslo doğumlu İsviçreli Lars Müller, tasarım stüdyosu Integral Lars Müller’i 1982 yılında kuruyor. İlk kitabını ise 1983 yılında yayımlıyor. O günden bugüne yayınevinin bir tür in-house tasarım ofisi olarak çalışan Integral, aslında yayınevinden bağımsız işler de yapıyor. 600’ü aşkın kitap barındıran yayınevi kataloğu her durumda nitelikli tasarım, çağdaş sanat, mimarlık ve tüm bunların toplumsal etkisini irdeleyen kitaplar içeriyor. Lars Müller, yayın politikalarını trend’lere ve modaya karşı bir tür direnişin belirlediğini ifade ediyor. Her nitelikli yayınevi gibi yazarlar ve editörlerle uzun soluklu çalışan Lars Müller’in Museum für Gestaltung Zürich [Zürih Tasarım Müzesi] ile devam eden verimli bir işbirliği var. Bu işbirliğinin sonuçlarından biri olan Freitag - Ein Taschenbuch üzerine Bülent Tanju Manifold için yazmıştı. Lars Müller, Rice Üniversitesi’nde kitabın geleceği hakkında konuşuyor:

Futures of the Book: The Present,
Lars Müller, süre: 24:03

Niggli

Niggli Publishers, tasarım ve mimarlık tarihçilerinin yakından tanıdığı bir yayınevi. 1950 yılında, Bauhaus tasarım ilkeleri etrafında Arthur Niggli tarafından kurulan küçük yayınevi, bugün yaklaşık 70 yıl sonra hâlâ aynı ilkeler doğrultusunda yayıncılık yapıyor. 2000 yılında ölen Arthur Niggli yayıncılık eğitimi almış ve bütün hayatını yayıncılığa adamış bir insan; tüm pratikler gibi, yayıncılığın da yaratıcı bir etkinlik olabileceğinin örneklerinden. Birinci ve ikinci kuşak modern tasarımcıların ve özellikle Bauhaus kadrosunun pek çok önemli kitabını yayımlayan yayınevinin, güncel yayınlar konusunda da nitelikli bir kataloğu var. Mimarlık ve tasarım katalogları çok iyi, ama tipografi özel alanı bu İsviçreli yayınevinin.

Allworth Press

Allworth Press de yine bireysel bir takıntının ürünü. Ne var ki, bu kez takıntı bir tasarımcının değil, bir hukukçunun. Tad Crawford, sanatçı/tasarımcı hakları konusunda uzmanlaşmış bir hukukçu ve aktivist. Allworth Press’i, aktivist etkinliklerinin bir parçası ve yine tek kişilik bir yayınevi olarak 1989 yılında kuruyor. 1994 yılında, yılın küçük yayınevi seçilen Allworth Press, 300. kitabını yayımladığı 2011 yılında daha büyük bir yayınevi olan Skyhorse Publishing Inc. ile birleşiyor. Hâlâ Tad Crawford tarafından yönetilen yayınevi, tasarım ve sanat yayıncılığının ‘boyalı’ neşriyatının tersine ‘okunur’ kitaplar yayımlamaya devam ediyor.

A Book Apart

A Book Apart, teknik ya da kuramsal tek bir konuya odaklanan, iki standart uzunlukta ve formatta kitaplar yayımlıyor. İyi çalışılmış, kısa ve okuması keyifli, özel bir konuda hızla bilgi edinilmesini sağlayan, iddiasız, pratik ve kaliteli el kitapları bunlar. Kuramsal metinlerin sözü olmayan jargona kolaylıkla evrildiği günümüz tasarım dünyasında, başka nitelikli söz üretme biçimlerinin de olduğunun unutulmaması önemli.

Victionary

Genellikle dünyaya bir tür üretim merkezi ya da fabrika —yayıncılık bağlamında matbaa— olarak çalışan Uzak Doğu’dan bir yayınevi. Hong Kong merkezli Victionary, tasarım ve tipografi konularında tasarım yayıncılığına içerik üreterek eklemleniyor.

Verlag Hermann Schmidt

Grafik tasarımı seven bazı küçük yayınevlerinin en eskisi: 1945 yılında Mainz’da, bir tür üniversite yayınevi ve matbaası olarak kuruluyor. 1952 yılında yayınevinde çalışmaya başlayan Hermann Schmidt 1961 yılında yayınevi ve matbaayı devralıyor. Yayınevinin grafik tasarım ve tipografi ağırlıklı ününü kazanması ise 1980’lerin sonuna doğru. Matbaa ve yayınevini 1986 yılında babasından devralan Bertram Schmidt-Friderichs, lise yıllarından başlayarak çeşitli matbaa ve yayınevlerinde kitap üretiminin çeşitli aşamalarında çalışıyor. Liseden sonra, matbaa teknolojileri ve sanat tarihi eğitimi alıyor. Bertram ve eşi mimar Karin Schmidt-Friderichs yönetiminde yayınevi özellikle tipografi konusunda önemsenen bir yayınevine dönüşüyor. O kadar ki, web sitelerinin adresi typografie.de.

grafik tasarım, kitap, Manifold, Pazar Sekmeleri, yayıncılık