Pazar Sekmeleri:
Yazının Eğitimi,
Etkinliği ve ISType

Tipografi dünyanın neredeyse tüm grafik veya görsel iletişim tasarımı bölümlerinin olmazsa olmaz derslerinden. Öte yandan yazı tipi tasarımına ve/veya font üretimine bu programların pek azında kendinden menkul ders olarak rastlamak mümkün. ‘Dijital devrim’in font üretim araçlarını ulaşılır kılması da durumu tümden değiştiremedi. Pek çok eğitim programında ancak bir atölye çalışması konusu olarak ele alınıyor. Önemsiz olarak değerlendirilmediği durumlarda bile uzman eğitmen kadrosu sorunu yaşanabiliyor. Oysa sayısı az da olsa dünyada bu alanda yüksek lisans düzeyinde eğitim veren kurumlar var.

Reading Üniversitesi’nin Typography & Graphic Communication bölümünün yazı tipi tasarımında yüksek lisans (MA) programı olduğu gibi doktora düzeyinde de yazıya odaklanmak mümkün. ISType katılımcılarından Gerry Leonidas tarafından yönetilen MA programı, tarih ve kuramsal araştırmalara verdiği önemle öne çıkıyor ve Latin alfabesi olmayan alfabeler için yapılan çalışmalarla dikkat çekiyor.

Lahey’deki The Royal Academy of Art’ın önceki adı “Type Design and Typography” olan Type and Media yüksek lisans programının isim değişikliğine neden olan eğitim anlayışı ise farklı mecralar için yazı tipi tasarımına odaklanıyor oluşu. Yalnızca basılı malzeme değil, film, televizyon ve etkileşimli mecralar için yazı tasarlanan programın mezunlarının fontları her sene tasarım anlayışı farklı bir web sitesi ile sunuluyor. En son dönem mezunlar ve fontları için TypeMedia 2016’ya veya Alpkan Kırayoğlu’nun Baron Grande’si için TypeMedia2011’e bakılabilir.

Zürcher Hochschule der Künste’nin MAS Type Design’ı, ve yine İsviçre’de Renens’da, ECAL’in 2016’da eğitime başlayan iki yıllık yüksek lisans programı Master Type Design, yazı tiplerinin İsviçre kökenli olanlarına bakılırsa, güvenilir programlar olsa gerek. Nancy’deki Atelier National de Recherche Typographique (ANRT) süreç içinde doktoraya dönüşme imkânı sunan 18 aylık bir yüksek lisans sonrası araştırma programı. Buenos Aires Üniversitesi’nde Maestría en Tipografía programı da yazı tasarımı ağırlıklı görünüyor.

Yüksek lisans programları dışında öğrenme imkânları da var: The Cooper Union’ın sürekli eğitim biriminin Type Directors Club işbirliğiyle gerçekleştirdiği Type@Cooper, yazı tipi tasarımı, lettering, kaligrafi, font üretimi konusunda kamuya açık atölye çalışmaları, haftalık dersler ve sertifika programları sunuyor. Type@Paris ise 4.200 avro karşılığında yazı tipi tasarımı, kaligrafi teknikleri, yazı tarihi ve günümüz uygulama programları öğrenilebilecek beş haftalık İngilizce bir yaz okulu. Tercihen tecrübeli, olmazsa yeni mezun tasarımcı olma şartı var.

Yazı tasarımı ve font üretimi içerikli konferans ve etkinlikler de diğer tasarım organizasyonlarıyla karşılaştırıldığında sayıca az. Öte yandan, yüksek okullarda yakın zamana dek hak ettiği ilgiyi görmeyen konu için, bu az sayıda etkinlik bilginin üretimi ve paylaşımı bağlamında büyük önem taşıdı ve taşımaya devam ediyor.

Association Typographique Internationale (ATypI), 1957’den beri ilki Lozan’da olmak üzere her yıl dünyanın başka bir şehrinde konferans düzenliyor. Deberny & Peignot dökümhanesinden Charles Peignot tarafından kurulan ATypI’ın misyonu çağdaş dijital fontların tanıtımı, yazı tipi tasarımlarının teliflerinin korunması için çalışmak, dünyanın kanun yapıcılarını etkilemek, ve konferans düzenlemek. Dört beş yılda bir, yazı tipi tasarımına kayda değer katkıda bulunan 35 yaşından genç bir tasarımcıyı da Prix Charles Peignot ödülü veriyor. ATypI, bu sene 60. Yılını kutluyor. “Atypique” başlığıyla Montréal’de gerçekleşecek konferans 12–16 Eylül tarihlerinde. Sunum önerisi gönderim tarih geçmiş.

1989’da kurulan FontShop’un 1995’te başlattığı TYPO Berlin, uzmanlık alanı yazı olmayanlar tarafından en çok bilinen etkinlik. 2011’de TYPO London’la beraber TYPO, şemsiye bir etkinlik markasına dönüşmüşe benziyor. Çeşitli şehirlerde yayıncılık/pazarlama gibi alanların profesyonellerine font meselelerini anlatmaya yönelik TYPO Day, yazının teknolojisiyle ilgilenen TYPO Lab, “uluslararası tasarım konuşmaları” alt başlığıyla Berlin, Londra ve San Francisco’da gerçekleşen ve artık daha genel tasarım ve tipografi meselelerinin tartışıldığı TYPO’lar öne çıkan etkinlikler. TYPO Berlin 2017, “Wanderlust” başlığı ile 25–27 Mayıs tarihlerinde gerçekleşecek. Pek çok TYPO konuşmasının eksiksiz video kaydını izleyebilmek mümkün. 2016’nın tüm videolarına göz atmak konuların ne kadar çeşitlenmiş olduğunu görebilmek için yeterli.

Type@Cooper’ın düzenlediği “harf kullanan insanlar için tasarım festivali” Typographics de konferans, atölye çalışmaları, turlar, TypeLab ve kitap fuarı toplamından oluşuyor. Bu sene New York’ta 12–22 Haziran tarihlerinde. Society of Typographic Aficionados (SOTA) tarafından 1998’den beri düzenlenen TypeCon ise 23–27 Ağustos tarihlerinde Boston’da.

ATypI web sitesi dünyadaki irili ufaklı tipografi etkinliklerini/yarışmalarını takip edebilmek için iyi bir kaynak.

Türkiye’nin içinde bulunduğu bölgede gerçekleşen tek uluslararası etkinlik ise ISType. Bölgenin alfabe çeşitliliği düşünüldüğünde bilgi olmasa da sorun zenginliği şüphesiz bir bağlamda, Onur Yazıcıgil ve Alessandro Segalini tarafından tasarlanan ISType - İstanbul Tipografi Seminerleri, Türkiye’de tipografik okuryazarlığı teşvik etmek amacıyla ilk kez 2011 yılında gerçekleştirildi.

ISType, öğrenciler, öğretim görevlileri ve tasarım sektörünün profesyonelleri başta olmak üzere izlemek ve katılmak isteyen herkese açık. Seminer kapsamında tüm konuşmalarda Türkçe ve İngilizce simültane çeviri yapılıyor. “Tipografinin kökenlerini keşfetmek ve gittiği yönü daha iyi anlamak üzere fikir, tasarım ve uygulamaların paylaşılmasını sağlamayı amaçlayan” ISType’ın Flickr hesabındaki fotoğraflar etkinliğin gerçekleştiği ortama ve atölye çalışmalarına dair ipucu veriyor. Başlangıcından bu yana Latin olmayan alfabelere verilen önem, farklı ülkelerden izleyiciler için ISType’ı cazip kılmakla kalmıyor; örneğin Osmanlıca okuyamayanların Arap alfabesinin incelikleri veya teknoloji sevmeyenlerin alfabelerin farklı mecralarda kullanımına yeni teknolojilerin katkısı gibi konularda bilgilenmelerini sağlıyor.

2013’den itibaren Onur Yazıcıgil’in direktörlüğünde iki yılda bir gerçekleştirilen bir konferansa dönüşen ISTYpe’ın, tek sunumdan oluşan Mono başlıklı bir konuşma dizisi de var. 28 Mayıs 2016’da gerçekleşen Matthew Carter’ın “Untypical Types” başlıklı sunumu, Verdana, Georgia, Bell Centennial gibi fontlarıyla tanınan tasarımcının, sıradışı olarak tanımladığı yazı tipleri üzerineydi:

2012’de “Transmit”, 2013’te “Stroke”, 2015’te “Swift” temalarıyla gerçekleşen ISType konuşmalarının çoğunun kayıtlarına konferansın Vimeo hesabından ulaşmak mümkün. Ellen Lupton, Gerard Unger, Gerry Leonidas, Fred Smeijers, TypeTogether, Erik Spiekerman gibi alanın önde gelen uzmanlarının konuşmacı olduğu etkinliğin en unutulmaz sunumlarından biri Robert Bringhurst’ün “The Shape of Thought, the Shape of Vision” başlıklı sunumuydu. Türkçe çevirisini Manifold’da yayımlamayı planladığımız konuşmanın Bringhurst’un deyimiyle yazı diline uyarlanmış versiyonunu bekliyoruz.

ISType 2017 ise “Variation” temasıyla 9–11 Haziran tarihlerinde İstanbul’da SALT Galata’da gerçekleşecek.

Keynote konuşmacısı özellikle ilk ISType’taki atölye çalışmasıyla gönülçelen Ewan Clayton. Clayton’un sunumu Latin geleneğinde kaligrafi ve tipografi ilişkisi üzerine. Konuşma başlıklarının pek çoğunda “variable” [değişken] fontlar dikkat çekiyor. Farklı alfabeler her zamanki gibi ISType’ın ilgi odağında. Scala font ailesiyle tanıdığımız Martin Majoor ise font üretimini etkileyen teknolojik değişimlerin, biçimsel değişimlere de yol açıp açmadığını soruyor. Cevabını merak ediyoruz.

etkinlik, font, ISType, Manifold, Pazar Sekmeleri, tipografi, yazı