« Sadece bir anın görüntüsüne uzun süre bakabilenler vardır. Zamanı aslında bir tür durdurabilenler. Ben yapamıyorum. Zaman benim her zaman en büyük derdim. Durduramıyorum. Yavaşlatamadığım gibi gerektiğinde hızlandıramıyorum da. »

Takeshi Murata’nın 2003 yapımı Melter 2 adlı jeneratif videosu nesneleri değil nesnelerin tabi olduğu nesne aşırı süreçleri görünür kılan bir video.

Oyun imgeleri ve oyun motorlarıyla sinema yapma sanatı ve tekniği olarak machinima, esasında sinemanın doğumundan beri hedeflenen bir koşulu sağlar: Kamera ya da göz ile dünyayı bir kılmak, ikisini bütünleştirmek.

« Kulak nerede beklemeyi bırakıyor? Nerede sesin içinde dolaşmaya başlıyor? Zaman nerede çizgisel olmaktan çıkıp mekânsal bir yoğunluğa dönüşüyor? »

Hem şu ana hem de geçmişe işaret eden imgelerle kurulmuş bir sinemaya dair.

Hera Büyüktaşcıyan’ın Nilüfer Şaşmazer’in küratörlüğünü yaptığı Hayalet Kuartet sergisi madde ile malzemeyi iç içe geçiren, ikisi arasında bir bütünlük oluşturan bir sergi.

« Gölgeler uzuyor ve küçük bir anın içinde kayboluyorum. Saat ve kalem bana hayatın özen isteyen yanını hatırlatıyor. »

« Belirli, noktasal, yakalanabilir bir an; süregelmiş olandan, geçmişten ve gelecekten yaldızlı bir hareyle ayrılmış bir an: Pek çok modern düşüncede böylesi bir an fikrinin izi sürülebilir. »

« Tekillik bir son değildir. »

« Günlerin birbirine benzediği, hislerin üst üste yığıldığı bir akışta böyle bir an bir çatlak gibi açılır. O çatlıktan içeri ışık sızar; insan kendine daha yakından bakar. Hatıralar, beklentiler ve suskunluklar aynı anda beliriverir. »

Uzun planlarla üretilen filmler sinemanın anlatıdan ibaret olmadığını, biricik bir zaman-mekân deneyimi vaat ettiğini anlaşılır hâle getiriyor.

Fırat Özeler’in 2023 yapımı filmi Kavur, film yapımı özelinde normların ve kalıpların dışına çıkma cesaretini gösteren, kendine has bir film.

« Zamanın varlığı mekânın üzerinde bir tekillik oluşturur ve onu büker. Bükülen mekânın tekilliği kendini karmaşık, iç içe geçmiş sözcelerde var eder. Zamanın özü budur. Ur böyle olagelir. »

Kerem Ozan Bayraktar’ın Sanatorium’da düzenlenen sergisi Çek Valf üzerine üretim, hareket ve zaman kavramları etrafında bir inceleme.

Çağla Gillis’in E Blok, Daire 5 adlı kısa filmi zamanlar ve mekânlar arası geçişlerden oluşan, bireysel bellek ile aile belleği arasında mekik dokuyan, anılara bir tür sarmal formu kazandırıp onları derinleştiren bir film.

« Tarihsel bir olayı günümüz ontolojisinin perspektifinden kavramak ne anlama gelir? Kendi ontolojimizi keşfederek tarihlerimizi nasıl yazarız? »

« Belki bilirsiniz, ruh bazen suların üstünde yükselip görünmez dünyalara ulaşmaya çalışır. O gün nehrin buğulu akışından çığlıklar yükseldi göğe ve o sesleri sonsuza kadar kaydetti Tanrı. »

« Bir imgenin varlığı ile yokluğu arasındaki geçişlilik kısa filmi değil hiper-kısa filmi tanımlar: Filmden yansıyan hareketli imgeler değil film makinesinin anlık hareketi olduğunda hiper-kısa filmden söz ediyoruz. »

Jinoos Misaghi’nin Soyut Bir Durumun İçinde Gezinmek adlı sergisi resmin parçalı dünyalar imal ettiği bir sergi.

Wong Kar-wai’nin 1995 yapımı kült filmi Fallen Angels, kendileri başta olmak üzere sürekli bir şeylerden kaçan, arada kalmış karakterlerle dolu, harekete bir şeye ulaşmak için değil de bir şeyden kaçmak için geçilen, özel bir film.

« Kovan anılarımı tetikliyor, bir kabuk sunuyor ve beni bir düşe davet ediyordu. O kadar güçlü bir atmosferi vardı ki tüm mahalleye yayılıyordu. »

Zeynep Demirhan’ın Anlık Telaşın Anatomisi adlı sergisi, mekânsal ve kimyasal süreçleri iç içe geçiren, çoklu döngüler oluşturan bir sergi.

« Yarının gözyaşları için başka bir renk arayalım, çünkü onları sahiplenecek bir duvarımız yok. Evimiz uzak çadırların, uzak sermayenin ve uzak şehitlerin yeridir. Bırakın dursunlar. Bugünün gözyaşları dursun. »

« Bir filmin tapınsal olması için hem mutlak hem de göreceli zamanın içinde hareket edebiliyor olması lazım. Bu iki farklı zamanın filmde mevcut olması yeterli değildir; birbirlerine hayat vermeleri de gerekir. »

Fotoğraf ve videonun imgesini yağmuru model alarak yeniden tasarlayan, zamanı döngüsel kılan bir sergi üstüne.

Tom Tykwer’ın 1998 yapımı kült filmi Run Lola Run, paralel zamanlar üstünden şekillenen, video oyunlarına benzer bir biçimde yapılandırılmış, içerdiği dinamizm had safhada olan müstesna bir milenyum filmi.

« Film görüntüsünün zerresini, hücresini, atomunu, kısacası mümkün en genel anlamda hareketsiz görüntüyü, fotografik imgeyi filmden algılanan yegâne nesne hâline getiren film, fotofilmdir; yani filmin akışında duyulanın durağanlık olduğu film. »

Gündüz bilinçli ya da bilinçsizce baskılananların açığa çıktığı bir zaman aralığı, bir atmosfer gece. Bir arzu.

Taş bazen apaçık bazen de belli belirsiz olan pek çok anıya ev sahipliği yapar. Özelden genele belleği içinde taşır. Taşın hatırası da vardır hafızası da.

Taş bekleyendir azametle. Dünyanın başından beri bekleyendir, dünyanın sonuna dek de bekleyecek olandır.

Tümleşik bir fizik kuramının oluşturulabilmesinin olanağı ya da gereği var mı?
Mehmet Enis Oğuz’la fizik bilimi, felsefe, kozmos ve zaman üzerine.

« Kısa filmin kısalığının özü bir film fikrinin kısaltılmasından değil, film fikrine içkin kısalıktan ileri gelir. Kısa film kısa olsun diye değil, kısa olması gerektiği için kısa yapılır. Kısa çekilmesi hâlinde kötü olabilecek filmler olduğu gibi tersi de pek tabii mümkündür. »

Taşın üstünde bir hayalet gibi süzülen, kendine alan ve imkân yaratmaya çalışan şey bellek ve tarihin kendisidir.

Bugün giderek daha da görünür bir biçimde hipercinsel nitelikler kazanan oyun karakterleri oyunların oynanışını ne yönde değiştiriyor ve bu değişimin cinselliğin alımlanma biçimi üzerindeki mevcut ve muhtemel etkileri ne türden?

« Bir son ihtimalinin bilinciyle ayrılırken, son gülüşün, son bakışın, son sözün acısında yer bulacaktık kendimize. Ne ilk ne de son olacaktık biz. Bir süreliğine buradaydık sadece. Bizden önce bulunanlar gibi. Gidenler gibi. »

Diziselleşen cinsel ilişkilerin öldürdüğü zamana dair bir film Carnal Knowledge.

Bireylerin benzeş deneyimlerini ifade etmek adına bir araya geldiği, sınırda yaşayanların ifadelerinin iç içe geçerek kolektif bir tezahür ve pasif bir direniş oluşturduğu alternatif alanlar üzerine.

Terminator serisi zamanın kıyamete programlı olduğu kadar döngüsel olduğu, her şeyin çoktan olup bittiği ve sonsuza dek bu hâliyle kalacağı bir zamansallığı yansıtır. Her şeyden evvel zamanı üreten bir makinedir Skynet.

Film mecrası olarak doğumundan beri sinema türlü yolla üçüncü boyuta açılmaya çalıştı ve ancak kinetik heykeller vasıtasıyla bu açılım uğraşı nihayetine erdi. Genleşen sinemanın prototipik mecrasıydı kinetik heykel.

« İnsanlık nereden geldiğimize ve nerede olduğumuza dair bir toplantı masasıdır. Ve bir diğer ivedilikle cevap bekleyen soru şu gibi görünüyor: Kozmosun içindeki Kaosta yani hayatta bilinç var mı? »

« Onun zihni zamanla mürekkebi uçan bir kitap gibi, önce harfler sonra kelimeler silikleşiyor. Sayfaların yüzeyi pürüzsüzleştikçe okunaksızlaşıyor. Zihninin günün birinde çizgisiz bir deftere dönüşmesinden korkuyorum. »

Her şeyden evvel zamanın doğrusal olmayan doğasıyla ilgili bir oyun Assassin’s Creed. Oyundaki Animus ise genlerde gizli zamanı okuyup işleyen, geçmişi değiştirmek suretiyle geleceği dönüştüren bir zaman makinesi. Zamanın kiplerini kateden bir oyun.

« Ben tam bir yıl sonra bugün yine burada bu hâlde olacağım. Tek hedefim bu. Verdiğim, bazılarını yerine getirip, bazılarını becerememiş olarak tüm sözlerimle ve dünden taşan günün yüküyle yine tam burada olmayı hedefliyorum. »

Sarkis’in SONSUZ’u retrospektifi yapılması imkânsız olan zira kendi retrospektifini kendi yapan bir sanatın özfarkındalığa kavuştuğu ve ebedi jest ve göstergesini tanıdığı bir ânı işaretler: Belleğin daimi nesnesi olarak sonsuz.

Emin Altan’ın Çernobil fotoğrafları hâlihazırda fotografik bir mevcudiyete sahip olan, zamanda donmuş bir mekânı fotoğraflıyor: Her yer ve yönden kendini fotoğraflamış gibi duran ama yine de fotoğraflanmayı talep eden bir mekân.

Sinemanın ikinci modunda zaman, bir sabitten ziyade bir değişken olarak kavranır. Hareketli görüntü mekâna taştığında kronik olmanın ötesine geçer ve arkitektonikleşir. Mimari bir şeydir.

Bernard Stiegler’e göre sinema, geniş bir zaman ölçeği içerisindeki bir ceptir; zamanı yoğunlaştırır. Bir filmin bittikten sonra dahi sürüp gittiğinin düşünülmesi de bundandır. Sinema başka bir zamanın içinden düşünmeyi ve hissetmeyi sağlar.

« Bir nesne hızlandıkça diğer nesnelerin algısını nasıl ki yitiriyorsa, videoda da olan bir nevi budur: Onun kısalığı (üretim, dağıtım ve dolaşım) hızından ileri gelir, ama ayrıca ve böylece, her türlü filmsel alışkanlığı yerle bir eder. »