“Son Sözler” başlıklı kitaplar insanların son sözlerini, onların hayatına bir pencere açan farklı bir edebi tür olarak ele alır. Meslektaşların ölümünün hemen ardından yazılan ölüm ilanları ve anı metinleri de son sözler gibi kendine özgü bir yazım türüdür: Ne analiz, ne eser incelemesi, ne kişisel günlük olan, ancak bunların hepsi olabilen; olağanlaşmamış anlatım biçimlerini, duygusallıkları mazur gören farklı bir makale yazım şeklidir. Bir yazar meslektaş hakkında ölüm ilanı yazmak, kişinin kasıtlı olarak yabancı konumundan, eleştirel ve analitik zihninden uzaklaşması, insan ilişkilerine ve yakınlığına kendini kaptırması anlamına gelir. Bu sadece bir yazarın başka bir yazarın eserini yorumlaması değil, kişisel karşılaşma ile akademik okumayı birleştiren ilişkisel bir anlatıdır. Bir başkasının eserini okumanın aslında iki insan arasındaki bir karşılaşma olduğunu hatırlatır. Tüm akademik sözlerin arkasında yaşayan, düşünen, ağlayan, gülümseyen, yargılayan, seven, nefret eden bir insan olduğunu fark ettirir. Ölüm ilanı yazıları bir geçiş türüdür: Bundan sonra bir insanın eserleri ve etkileri hakkında hep geçmiş zaman kullanılacaktır. Bir anlamda son söz, diğer anlamda ilk söz olan bu yazılar, yoğun kayıp ve üzüntü duygusuna rağmen yaşamanın, yazmanın, üretmenin, yaşayan, yazan ve üreten bir insanla anılar biriktirmenin ne kadar büyük bir ayrıcalık olduğunu doğrulayan, yaşamı onaylayan bir türdür.
Manifold’daki “Jean-Louis Cohen’in Ardından” dosyası, meslektaşları ve öğrencilerinin anılarını bir araya getirerek, bu mimar ve tarihçinin mimarlık tarihine, sergilerine, eğitimine ve koleksiyonculuğuna yaptığı katkıları göstermeyi, daha özelde onun Fransa, Almanya, Rusya, Fas, ABD, Kanada, Irak, Brezilya, Somali-Etiyopya ve Türkiye’deki çalışmalarını ve etkisini anlatmayı amaçladı. Yazılar, mimarlık tarihinin pratik ve politikayla ilişkisi, detayları ve bütün resmi görmek arasındaki gerilim, sergi hazırlama ve kitap yazmanın tamamlayıcılığı ve yarışı, küresel mimarlık tarihi yazmanın önemi ve zorluğu, araştırma, öğretme ve danışmanlık yapma arasındaki birliktelik, yaşayan mimarları tarihyazımına eklemenin zorlukları, bitmemiş projelerin akibeti gibi konular üzerine sözler söylüyor. Manifold’un bu dosyasında meslektaşları, öğrencileri ve beraber çalıştığı kişilerin tek tek yazdıkları bu dosyada birleşerek, Jean-Louis Cohen’in çoklu uzmanlığının ve etkisinin geniş yelpazesini, çok katmanlı ve zengin yaşam mozaiğini ortaya çıkarıyor. Kitaplarım üzerine yorum yapan, arka kapak metni yazan, konferanslarda giriş konuşmaları yapan, akıl danışmayı her zaman önemsediğim Jean-Louis’nin erken ve beklenmedik bir şekilde aramızdan ayrılması diğer yazarlar gibi benim için de okunabilecek yeni kitapların, ortak yapılabilecek projelerin, işbirliklerinin ve olası geleceklerin ihtimallerini ortadan kaldırdı. Dünya eksildi.
Dosyadaki metinler genellikle 7 Ağustos 2023 tarihindeki ölüm haberinin hemen ardından yazılmıştı ve çoğu Manifold için revize edildi, ikisi hariç hepsi İngilizce ya da Fransızca kaleme alındı ve benim tarafımdan Türkçeleştirildi. 30 Eylül 2025 ve 11 Mart 2026 tarihleri arasında teker teker yayımlanan yazılar sırasıyla Gwendolyn Wright, Burcu Kütükçüoğlu, Beatriz Colomina, Hartmut Frank, Caecilia Pieri, Claire Zimmerman, Esra Kahveci, Anooradha Iyer Siddiqi, Vanessa Grossman ve Antoine Picon’un anılarını bir araya getirdi. Dosya şimdilik tamamlanmış görünse de yeni gönderimlere açık. Yazıların da gösterdiği gibi, Jean-Louis Cohen’in kitapları gelecek kuşaklar tarafından daha uzun süre okunacak, yeni kitaplara, sergilere ve mimari tasarımlara yön verecek.
Esra Akcan, Jean-Louis Cohen, Jean-Louis Cohen’in Ardından, mimarlık, mimarlık tarihi, tarihyazımı
