Jeff Talks Peş Peşe
Jeff Talks Afiş Dizisi
ve Dizinin Son Afişi

Kasım 2010’da gerçekleşen ilk Jeff Talks’tan bu yana her sunum için sunuma özel bir kek yapıldı ve bir afiş üretildi. Jeff Talks’u tasarlarken olmazsa olmazlar arasında kek yoktu ama sunum öncesinde bir tanışma/buluşma/konuşma ortamı yaratmak istiyorduk. Sunum sonrasında merkezde konuşmacının ve konuşma konularının olacağını tahmin ettiğimiz için bu buluşmanın sunumdan önce olması, gelenlerin birbirlerine odaklanmaları önemliydi. Sunum saati, bütçe darlığı, ev yapımı olanın güzelliği vesaire derken ilk kek denemesi başarılı oldu. Üstelik kekin kesilmesi, peçeteye alınması gibi ayrıntılar etrafında geçirilen vakti uzatıyor, göz göze gelmelere, bir dilimi yarı yarıya paylaşmalara, kekin içindekileri tahminlere yol açıyor ve tanışmayanlar arasında ilk diyaloğa vesile oluyordu. Kekin en güzel eşlikçisi kahvenin servisi için aldığımız termosun ilkelliği de bu duruma katkıda bulundu. İkinci kekin “Fahri’nin keki” diye anılmaya başlamasıyla kek ve kahvenin hazırlanması/tüketilmesi bir tür Jeff Talks ritüeline dönüştü. Kek için brief her zaman Jeff Talk konuşmacısından geldi. Konunun kek olduğunu bilmeyenler yazışmaları okusalar söz konusu olanın bir tasarım projesi olduğunu zannedebilir. Söz gelimi Meriç Öner’in kekinin brüt betona benzemesi, Can Başkent’in kekinin vegan olması, Sevgi Arı’nın kekinin katmanlardan oluşması tesadüf değil. Öte yandan Jeff Talks afişleri başından beri konuşmacılardan bağımsız hazırlandı ve onlara sürpriz oldu.

Jeff Talks afiş dizisinin öncelikli amacı afişin işlevi ve nesnesini düşünmek için afişi kullanmaktı. Bunun için tasarımcıların yeni şeyler deneyebilmeleri, afişin konusu olan konuşmacıyla (çünkü Jeff Talks konuşmalarının konusu konuşmacının kendisi) uzlaşma ihtiyacı duymadan çalışabilmeleri ve kurumsal beklentilerle karşılaşmamaları gerekiyordu. Buna rağmen dizinin önceden karar verilmiş bazı teknik kuralları vardı. Jeff Talks’un logosunu ve ilk afişini tasarlamış olan Johannes Buch’la geliştirdiğimiz, sonrasında sürekliliği korundukça giderek netleşen kurallar şunlar:

Afişin kesim sonrası net boyutu 48 × 68 cm. Yatay veya dikey kullanılabilir. (Bu boyut Türkiye için hayli konvansiyonel bir boyut.)

Afiş 300 adet olarak Ofset Yapımevi tarafından basılır ve 250 adedi katlanır. Katlanmış boyut: 16 × 17 cm. Afişin katlanmasıyla ortaya çıkan 12 panel tasarım sürecinde dikkate alınabilir veya alınmayabilir. (Katlanmış afiş, flyer veya broşür gibi işlediği gibi, kolay taşınıyor ve kolay saklanıyor. Koleksiyoncular ve afiş severler geçmiş sunumların afişlerini Jeff Talks’un kek-kahve-afiş masasında bulabiliyorlar.)

Afişin her iki yüzü de kullanılabilir. Öte yandan afişin dijital ortamda özellikle sosyal medyada kullanımı ve yayılması göz önünde bulundurularak yüzlerden biri ön yüz olarak işlemeli ve konuşmacının adı ve Jeff Talks ibaresi bu yüzde birlikte var olmalı. (Jeff Talks, zamanla büyüyüp bir Manifold etkinliğine dönüşünce herkese açık hâle geldi. Afişin davetiye niteliğinin ortadan kalkması afişin her iki yüzünü kullanma ihtiyacını azalttı. Buna rağmen afişin her iki yüzünü birlikte kullanmayı arzu eden tasarımcılar tasarım fikirleri doğrultusunda arka yüzü kullanmakta serbest oldular.)

Afiş tek renk siyah basılır. Arka yüzde gerekirse başka bir renk (yine tek renk olmak şartıyla) kullanılabilir.

Tasarımcı, katlanabilir bir gramajda olduğu ve afişin baskıya girdiği hafta İstanbul il sınırları içinde bulunabildiği sürece, ofset baskıya uygun arzu ettiği kâğıdı kullanmakta serbesttir.

Afişin ‘olmazsa olmazı’ konuşmacının adı ve Jeff Talks ibaresi. Jeff Talks logosu veya Jeff Talks’a adını veren Jeff sandalyenin imgesi arzu edilirse afişte kullanılabilir. (Yıllar içinde “bir manifold etkinliği” logosu da olmazsa olmazlara eklendi.) Konuşmanın tarihi ve yeri gibi bilgiler afişin birincil amacı duyuru olmadığı için bir tasarım öğesi olarak öne çıkarılmadıkları sürece arka planda kalmalıdır. Konuşmacının kısa biyografisini kullanmak veya konuşmacıyla ilişkiye geçip tanışmak tasarımcının tercihine bırakılmıştır. Tasarımcıdan tasarladığı afişe —afiş geleneğine uygun bir biçimde— ‘imza’sını atması beklenmektedir.

Tasarımcının görevi afişi mecra olarak kullanarak Jeff Talks konuşmacısının yeryüzündeki varlığını kutlamak.

İşverenin görevi tasarımcının çalışırken rahat etmesini sağlamak.

Afişin işlevi ise fikirlerin test edildiği bir mecra olmak, flyer olarak etkinliği duyurmak, çevrimiçi duyuruda imgeye dönüşmek, etkinlik sonrasında dağıldığı yerlerde sunumun video kaydını hatırlatmak, uzun vadede belge vazifesi görmek ve en nihayetinde ona dokunan herkesi mutlu etmek.

Jeff Talks afişleri yıllar içinde bir dizi oluşturdu ve bir proje olarak büyük ölçüde kendinden bekleneni yerine getirdi. Her afiş farklı bir tasarımcı tarafından tasarlanmış,1 teknik olarak da kavramsal olarak da pek çok şey denenmişti. Projeye gönüllü olarak dahil olan tasarımcılar, çalışmalarının karşılığını maddi olarak almasalar da tasarladıkları afişin mesleki pratiklerinde anlamlı bir yeri oldu. Ayrıca pek çok ‘Jeff afişi’ ödül aldı, uluslararası yayın ve sergilere seçildi. Şüphesiz sonu olmayan bir ‘oyun’ bu. Daha kimbilir neler düşünülebilir ve denebilirdi. Öte yandan oluşan birikim bir mecranın potansiyelini anlamak için yeterli oldu. Projeye başlanan dönemle karşılaştırıldığında kültür kurumlarının ve tasarım okullarının afişi daha yoğun kullandıklarını görebiliyoruz. Basılarak çoğaltılmasa bile afiş formatı özellikle sosyal medyada son yıllarda öne çıkan hareketli afişe zemin hazırlıyor (ki önceden de afiş iletişimin diğer öğelerini besleyen, onu bir düşünme alanı olarak kullananlar için iletişim stratejisinin belirlendiği mecra idi). Manifold, Ağustos 2018’de Ofset Yapımevi’nin maddi desteğiyle Jeff Talks afişlerini bir araya getiren 33 Afiş, 2 Soru, 44 Yanıt adlı bir kitap yayımladı. Kitapta afişin bugünkü işlevi ve olası geleceği hakkında çarpıcı düşünceler de yer alıyor.

“34. Jeff Talks Afişi” atölyesi, katılımcılar: Aylin Şen, Beyza Uçak, Emirhan Altuner, Emre Anılmış, Eymen Şahin, Gizem Asıcı, İlayda Keskinaslan, Kubilay Yılmaz,
Kübra Yeter, Lara Baksu, Merve Selvi, Meryem Sülüm, Ömer Apaydın,
Selin Süleymanoğlu, Tuğba Bayılsan,
Tuğrul Salcı, Yağız Yeşilkaya;
yürütücü: Esen Karol,
Jeff Talks Peş Peşe, SALT Beyoğlu, 29 Temmuz–19 Ağustos 2018, fotoğraflar: Mustafa Hazneci

Bu afiş dizisini bir atölyeyle bitirmek, bunu da afişlerin ilk kez sergilendiği Jeff Talks Peş Peşe2 kapsamında yapmak projeye uygun bir son olacaktı; oldu da. “34. Jeff Talks Afişi” atölyesine pek çok farklı okuldan ve tecrübe düzeyinde on yedi genç tasarımcı katıldı. Çalışma iki gün sürdü. 8 Aralık 2018 tarihli “Jeff Talks: Deniz Ova, Merve Yücel, Bahar Turkay” afişi için verilen brief öncekilerle aynıydı. İlk gün taslak çalışması yapıldı. Çalışmaya ertesi gün devam edildi ama katılımcıların hepsi geceyi de çalışarak geçirmiş ertesi günkü sunuma hazır gelmişlerdi. Herkesin işleri üzerinde tartışıldıktan sonra afiş belgeleri üzerinde bir kez daha çalışıldı ve baskıya hazırlanıldı. 

Dijital olarak iki farklı kâğıda basılan tasarımlar masalar üzerine yerleştirildi. Atölye sonucunda katılımcıların karar verdikleri yöntemle seçilecek olan afiş daha sonra Ofset Yapımevi tarafından basılıp Jeff Talks afiş dizisinin son afişi olacaktı. İlk gün seçim yöntemi üzerinde biraz tartışılmıştı. İhtimallerden biri önerilerin sosyal medyada paylaşılıp bir tür halk oylamasına sunulmasıydı. Katılımcılar bu yönteme karşı çıktılar ve gerçekleşecek afişi kendileri seçmeye karar verdiler. İkinci gün biraz da işe odaklanıldığı için oylama metodu üzerine derinlemesine tartışılamadı. Masalara yerleştirilmiş afişlere numara verildi ve her katılımcının iyi buldukları üç afişe birer oy vermesine karar verildi. Kapalı yapılan oylama sonucunda en çok oyu alan afiş seçilmiş oldu. Oylama sonucu katılımcıları hayli şaşırttı. Katılımcıların kendi afişlerine oy verme hakkı olduğu hâlde neredeyse kimse kendi afişine oy vermemişti. Bunun üzerine oylama yöntemi üzerinde konuşuldu. Sonuç olarak topluca farkına varılan —üzerinde daha iyi düşünülmüş olsaydı bile— oylamanın son kararı vermek için ideal bir yöntem olmadığıydı. Heyecanla çalışılmış ve ortaya birbirinden hayli farklı işler çıkmıştı. İki günlük bir çalışma için sonuç son derece başarılıydı ama seçim süreci sonucun kutlanmasına bir anlamda engel oldu. Düşünceler içinde dağılındı. Afişler masalar üzerinde Peş Peşe etkinliği süresince sergilendi.

“34. Jeff Talks Afişi”, Jeff Talks Peş Peşe, SALT Beyoğlu, fotoğraf: Mustafa Hazneci

Deniz, Merve ve Bahar’dan atölyeden çıkan işleri değerlendirmelerini ve katılımcıların seçiminden habersiz olarak kendi tercihlerini yapmalarını rica ettik. Onlardan gelen mektup şöyleydi: “Atölyeden çıkan işler arasında seçmek zor oldu, katılımcılara çok teşekkür ederiz. Oy birliği ile 2 no’lu afişi seçtik çünkü ekipçe büyük resmin içinde kaybolmayı seviyoruz.” İki numaralı afiş Beyza Uçak tarafından tasarlanmış olan ve katılımcıların da kendi aralarında seçtikleri afişti. Sonucun aynı olması belki sadece bir tesadüf. Belki de değil.

Aylin Şen ve Emirhan Altuner
Emre Anılmış ve Eymen Şahin
Gizem Asıcı ve İlayda Keskinaslan
Kubilay Yılmaz ve Kübra Yeter
Lara Baksu ve Merve Selvi
Meryem Sülüm ve Ömer Apaydın
Selin Süleymanoğlu ve Tuğba Bayılsan
Tuğrul Salcı ve Yağız Yeşilkaya
Beyza Uçak, “Jeff Talks: Deniz Ova,
Merve Yücel, Bahar Turkay” afişi, 2018. Katılımcıların gerçekleşmek üzere oylama sonucu seçtikleri ve Deniz, Merve ve Bahar’ın da “büyük resmin içinde kaybolmayı” sevdikleri için
tercih ettikleri afiş.

1. Jeff Talks afişleri tasarımcıları (tarih sırasıyla): Johannes Buch, Ulaş Parkan, Esen Karol, Laura Klimaite, Mustafa Ercan Zırh, Christopher Çolak, Kerem Yaman, Okay Karadayılar, Ferdi Alıcı, Fatih Sevimlikurt, Yavuz Selim Can, Elif Özüdoğru, Axel Öland, Hannahlisa Kunyik, Davut Yücel, Ali Emre Doğramacı, Volkan Ölmez, Bürkan Özkan, Ediz Pınar, Burak Beceren, Petek Kızılelma, Sabri Akın, Çağla Camcıoğlu, Erman Yılmaz, Hikmet Güler, Atahan Yılmaz, Can Usta, Gonca Koyuncu, Emre Parlak, Barış Şehri, İlkay Can Saray, Selen Başer Nejat ve Beyza Uçak.

2. Manifold tarafından SALT işbirliğiyle gerçekleştirilen Jeff Talks Peş Peşe, bir sergi, beş atölye, yirmi üç afiş tasarımcısının yedişer dakikalık peş peşe sunumları, iki Jeff Talks ve geçmiş konuşmaların video kayıtlarını SALT Beyoğlu’nda bir araya getirdi.

afiş, atölye çalışması, Esen Karol, grafik tasarım, Jeff Talks, Jeff Talks Peş Peşe, Manifold, SALT