X-X Soru Cevap
“Oynamanın öğrenmeye etkisi
çok büyük!”

HEY! Hayal Edilebilir Tasarım Kılavuzu, ansiklopedi gibi durağan olmayan, özünde aksiyon barındıran ve aksiyon almayı kolaylaştıran açık bir şehir tasarım rehberi. Kullananları, kendi şehir sorunlarını doğru yerden ele almaya ve benzersiz çözüm yollarına götürüyor. HEY! şimdi de 0-3 yaş için çalışan Kent95 kapsamında bebekleri ve küçük çocukları odağına alan bir çalışma yürütüyor. HEY!’in fikir annesi ve yürütücüsü Alexis Şanal’a yeni çocuk edisyonunu sorduk.

Kent95 kapsamında bir şeyler yapma fikri nasıl ortaya çıktı?

Kent95’le, kentin büyük bir çeşitlilik arz eden sakinleri için kucaklayıcı, müşfik ve yaşanabilir bir yer hâline gelmesi misyonunu paylaşıyoruz. Özellikle çocuklara ve onlara bakım verenlere yönelik tasarım kılavuzu yaratmak bize, çocukluğu derinine düşünülmesi gereken benzersiz bir kentsel deneyim olarak araştırma olanağı verdi. Kent95’in de ana amacı çocukların, onların ailelerinin ve mahallelilerinin kendi alanlarını kendilerinin tasarlamaları. Onlarla bunu sağlayacak toplu katılım araçlarının geleceği üzerine tartışma olanağı bulduk. Çocukların yaşantılarına dahil olan farklı aktörlerin, kendi kamusal alanlarının ortak tasarımı için bir araya gelebilecekleri yollar bulmayı umut ediyoruz. Yeni oyunlar, Kent95 gibi yeni kategoriler ile çocukların ve kentin özel ihtiyaçlarına cevap verebilecek yeni sürümler oluşturmak ortak arzumuz.

HEY! Hayal Edilebilir Tasarım Kılavuzu - Kent95

KHAS’ın (Kadir Has Üniversitesi) Kent ve Çocuk Çalışmaları yüksek lisans programı, profesyonellere çocukluğun erken dönemleri ve kent tasarımı konularında uzmanlık sağlayacak bir müfredat oluşturma yolunda ilk adımı attı. Müfredatın içeriği, ileri gelen sosyolog, psikolog, tasarımcı ve şehir plancıları tarafından şekillendiriliyor. Biz de KHAS’ın çalışmalarına çocukluğa özel bir kent tasarım kılavuzu üzerine bir ders dizisi hazırlayarak katılıyoruz. Yeni konular bulmak ve ortak kılavuzu geliştirebilmek için öğrencilerle, öğretmenlerle ve Kent95’in uzmanlarıyla işbirliğine girişiyoruz. Hayalimiz, bu açık kaynak kılavuzun ve bilgi kaynağının küresel paylaşımını sağlayarak kamusal alanların insanın çocukluğu üzerinde anlamlı ve pozitif bir etkisi olacak biçimde tasarlanmasını sağlamak.

HEY! Hayal Edilebilir Tasarım Kılavuzu - Kent95

Bu çocuk sürümünde, ana kılavuzun belli kartları aynen yer alacak ama tamamen yeni kartlar da kurgulanacak, doğru mu?

Evet. Parkeler, Yaya Geçitleri, Trafiğin Yatıştırılması, Çöp gibi bazı konular iki kılavuzda ortak olacak. Fakat çocuk sürümüne çocuk ve şehir tasarımı ile faal yurttaşa yönelik çok sayıda yeni konu eklenecek. İlk akla gelen konular Küçük Oyun Parkları, Bakım Verenler İçin İmkânlar, Çocuk Güvenliği İşaretleri ve Kaldırım Uzantıları. Ayrıca yepyeni ve daha evvel düşünülmemiş Doğaya Erişim, Açık Okul Bahçeleri ve Bir Yurttaş Yükümlülüğü Olarak İlk Yardım gibi önemli konular da ortaya çıkmaya başladı.

Başlıkları oluştururken çocuklarla mı çalışacaksınız?

Kent95 kategorisinin içerik geliştirme işinin başında Elif Kılıç bulunuyor ve kendisi çocuklarla, onlara bakım verenlerle ve tabii ki bazı uzmanlarla bir dizi atölye çalışması yaparak konu geliştirecek ve oluşan kaynağın yazılma/düzenlenme işini üstlenecek. Ardından KHAS ekibi bu başlıkları çocuklarla birlikte geliştirecek.

Kent95 sürümüne ek olarak, Elif’le yalnızca çocuklar ve yakınları için yepyeni bir format geliştirmek üzerine de işbirliği hâlindeyiz. Çocuklarla birlikte çalışarak altı yaş üstü çocukların seslerini anekdotlar, başlıklar ve yazma süreci sayesinde duyuracak altmış konuluk bir temel set daha oluşturacağız.

Tasarımda farklılıklar olacak mı? Kartların tasarımında yani.

Asıl fikir HEY! Hayal Edilebilir Tasarım Kılavuzu’nun Kent95 sürümünü yaratmak olduğu için, bu sürüm var olan sürümden alakalı seçilmiş başlıkları da içerecek. Yeni sürüm çocuklara, kente özel bir tasarıma ve ek bazı materyallere sahip olacak.

HEY! Hayal Edilebilir Tasarım Kılavuzu - Kent95

HEY!’in orijinal versiyonuna dair bir soruyla bitirelim. Son dönemde pek çok şehirde üst üste atölyeler düzenlediniz, en belirgin gözleminiz nedir?

Oynamanın öğrenmeye etkisi çok büyük! En ciddi, profesyonel ve hatta külyutmaz tipleri bile rol yapmak ve bir oyun tahtasının etrafına oturup kart değiş tokuşuna giriştirmek geliştiriyor… Kamusal alan tasarımının içerdiği karmaşık ve ciddi meseleleri hayal güçlerini, espri duygularını ve empatilerini kullanarak çözmelerine yardımcı oluyor.

Manifold’da HEY! Bir Tasarım Macerası adıyla HEY! Hayal Edilebilir Tasarım Kılavuzu süreçlerini anlatıyorsunuz. Bu ilham verici yazı dizisinde Kent95 çocuk sürümünün oluşum süreçlerini de dinlemek dileğiyle.

O yazı dizimizin son bölümü “Tasarım İçin Yeni Ufuklar” olacak ve çocukluğun ve kentin inceliklerine doğru yaptığımız macera da bu bölümün büyük bir kısmını oluşturacak. Kent95 gibi bir kategori psikoloji, bilişsel gelişim ve sosyal değerler gibi diğer bilgi alanlarının içinde içkin bir şekilde yer alır. Hayal Edilebilir Tasarım Kılavuzu’nu bütün bu zengin alanları davet edebilecek kadar kıvrak hâle getirmek hem çok zor hem de çok ilham verici olacak. Fakat görüyoruz ki oynayarak öğrenme, ortak yaratım, açık kaynak ve kitle kaynağı gibi ana değerlerimiz, doğaları gereği büyümemize ve sınırlarımızı genişletmemize izin veriyor.

Alexis Şanal, çocuk, HEY!, oyun, Studio-X Istanbul, Studio-X Soru Cevap, X-X Institute, X-X Soru Cevap