« Kulak nerede beklemeyi bırakıyor? Nerede sesin içinde dolaşmaya başlıyor? Zaman nerede çizgisel olmaktan çıkıp mekânsal bir yoğunluğa dönüşüyor? »

« Algımızı neye verirsek gerçeklik orada kurulur. […] Aynı odada bulunan iki kişi bile aynı gerçekliği yaşamaz. Derin dinledikçe yaşanan olasılıklar artar ve verimli ihtimalleri görme şansımız da aynı ölçüde çoğalır. »

Saadet Türköz’ün sanatı, insan sesinin söz ile ses arasında gidip geldiği, ne biri ne de diğeri olduğu, iki ucu kavuşturan ve onlar arasında hareket eden, doğaçlamalarla var olan bir sanat.

Fırat Özeler’in 2023 yapımı belgesel filmi Kavur, ilkin Ömer Kavur’a ve hayatına dairmiş gibi dursa da, aslında onun anısına, bir yandan da bu anıyla özdeşleştiği kadarıyla insan olma deneyimine dair bir film. Bir melez film.

Sesten müziğe, ardından tekrar sese uzanan bir ilgi ve hayranlığın, yarım asırlık bir merakın dökümü ve muhasebesinin ikinci bölümü. Sese odaklı bir otobiyografi denemesinin kapanış faslı.

Sesten müziğe, ardından tekrar sese uzanan bir ilgi ve hayranlığın, yarım asırlık bir merakın dökümü ve muhasebesinin ilk bölümü. Sese odaklı bir otobiyografi denemesinin açılışı.

Merve Yücel ve Eylül Şenses’in Salt’ta hazırladığı Su Etrafında programı kapsamında Marmara Denizi’nde gerçekleştirilen bir derin dinleme pratiği üzerine.

Çağla Gillis’in E Blok, Daire 5 adlı kısa filmi zamanlar ve mekânlar arası geçişlerden oluşan, bireysel bellek ile aile belleği arasında mekik dokuyan, anılara bir tür sarmal formu kazandırıp onları derinleştiren bir film.

Philippe Grandrieux’nün sineması bedensel yoğunlukları film imgesinde billurlaştıran bir sinema.

Can Eskinazi’nin Ah Geceler! adlı filmi, görünenin görünenden ibaret olmadığı, imgesini anıştırmalara ve çağrışımlara açan, erotizmi yeniden konumlandıran, deneysel olduğu kadar queer bir film.

« Hiç kimsenin sesinin bir diğerine benzememesi gibi, ses meselesinin üretimi olan ses aletleri ve düzenekleri de kullanılan malzemenin hikâyesi kadar birbirinden farklıdır. »

İlhan Mimaroğlu’nun 8mm filmlerinin otuzun üzerinde sanatçı tarafından işlenmesiyle oluşturulmuş deneysel bir proje üzerine kavramsal bir serimleme.

« Hem gücümü toplamak hem de bir sonraki adımımı tasarlayabilmek umuduyla gözlerimi yumuyorum. Sessizlik. On beş saniye. Otuz saniye. Bir dakika. Birbiri ardına dizilen dakikalar. Ve birden gözlerimde bir ıslaklık hissediyorum. »

« Su toprağa değdiğinde çıkan sesleri yedim, doydum. Yağmurun sese değdiğinde çıkardığı sesi içtim, sarhoş oldum. Çünkü ben bir rüya müziği gibi dolaşıyorum Mardin’e. »

Türkiye’de modern müziğin öncülerinden İlhan Usmanbaş’ı odağına alan 20. Yüzyılın Sesleri: Usmanbaş vesilesiyle Bülent Arel’e, belgesel film yapımının zorluklarına, 20. yüzyıla, gizemli bir filme ve dahasına dair.

Taş bekleyendir azametle. Dünyanın başından beri bekleyendir, dünyanın sonuna dek de bekleyecek olandır.

Serdar Kökçeoğlu’nun Mimaroğlu ve İstanbul’u Dinlemek adlı belgesel filmleri belgesel filmcilikte sesin atipik bir kullanımına örnek. Sesi imgeye tabi değil imgeye eşlikçi kılan, hatta imgeyi sesten çekip çıkaran filmler bunlar.

Sarkis’in 85 Çığlık: Munch’tan Sonra adlı resim serisi imge ile jest arasındaki ilişkiyi ters yüz ediyor. İmgeye bir jest atamaktansa jeste imgesini bahşediyor.

Johanna Gustafsson Fürst ve Dilek Winchester’ın GLOSSOLALALA başlıklı sergisi söz, ses ve beden arasında mekik dokuyan, görüyü de bu üçlünün kesiştiği bir alan hâline getiren, özetle sinestezik bir deneyim sunan bir sergi.

Şiddetin politikasını şiddeti göstererek değil duyurarak yapan bir film The Zone of Interest. Şiddeti sessel hâle getirmek suretiyle yoğunlaştıran müstesna bir iş.

Bardaktan boşanırcasına yağan sesler bir taraftayken, gürültü olarak etiketlenip kısılanlar diğer taraftadır. Akustik ekolojiyi ihya edecek sesler onu tahrip ettiği sanılanlar olabilir mi?

« Dışarıdaki uğultu ile içerideki uğultunun üçüncü bir ses hacmi ürettiği obrukta yer alan, dibine inmediğiniz sürece tam olarak duyulamayacak ama kenarına vardığınızda fısıldayan bir uğultuydu. Hezeyanın, çöküşün, bir an yokken bir an var olmanın getirdiği … »

Sessizliğin üzerinde değil de sesin üzerinde bestelenen, es ile sesin daha en baştan takas edildiği bir müzik; Bernd Alois Zimmermann’ın Stille und Umkehr isimli eseri üzerine.

« [M]üzik, çeşitli mesafe ölçümleriyle oluşturulan zaman denen ağın işitsel olan algı sınırlarına çekilmesi ve çekilmemesi arasına kendisini yerleştirir; ses ile sessizlik arasına durmaksızın çekilen çeşitli sınırlar şeyi müzik yapar. »

Ali Asgari ve Alireza Khatami’nin Terrestrial Verses’i bürokratik baskıyla ilgili olduğu kadar sesin çift anlamlılığıyla ilgili bir film. İktidarın anonim ve aşkın sesinin karşısına çokluğun kurucu ve içkin sesini koyuyor.

« ‹ Bu da müzik mi? › veya ‹ Bu da sanat mı? › gibisinden cevap aramayan, yargılayıcı olduğu düşünülebilecek sorular ne nesneye ne de nesneye şekil veren, verdiği düşünülen kişiye bir eleştiridir. Soru içe dönüktür ve yanıtı dışarıda, ötekinde değildir. »

« Sessel düşlem müziğin yegâne sessiz hâlidir [ve] göndermesini belleğin huzurunda tarihe karışmış sesselliklere yapar. […] Gerçekliğin birtakım kesitlerindeki gerçek olarak kabul edilebilen şeylerle vuku bulan sanal bir performansın adıdır sessel düşlem. »

Öncesini bildiğimiz bir hikâyenin, önceden dinlediğimiz bir ses parçasının yeniden işlenmesidir (slowed+reverbed). Peki böylesine bir müdahaleyle müziğin bir kere daha gerçekleştirilmesi müzisyenin artık mekâna yoğunlaştığının göstergesi midir?

Notasyon göstergeseldir, dizgesel ve düzgüseldir; yöntemli bilgi yaratımı yapar. Sesi görsele indirger ve hâliyle belgeseldir. Ancak sınırlılığı zaman-mekânın sınırsızlığını yansıtmaya çalışırken her daim yetersiz kalacaktır, sesi de hatalı olmakla suçlayacaktır.

Elina Brotherus’un Large de Vue başlıklı sergisi, fotoğraf ile videoyu müziğe referansla kurup kurgulayan, sesi imgenin modeli kılan bir çalışmayı temsil ediyor. İmgeyi sonik bir tasarımın nesnesi bilip kendince noetikleştiriyor.

Bill Fontana’nın Sessiz Yankılar: Notre-Dame’ı bileşik bir nesnedir. Deneyimi, deneyimin kendisini koşullayan bir eserdir. Kuvve hâlindeki sesselliğin kuvveti, bu eserden duyumsanan şeydir.

Ses özneldir; duyusal ve varsayımsaldır. Reaktiftir; bağımlı, deneysel ve deneyimseldir. Kulağın hareketsellikten çekip çıkardığı ve iradeye sunduğu bir seçkidir. Müzik ise anlamsız ve tanımsızdır; metafizikseldir. Şeylerle ilişkilenmeden doğan sessellik müziktir.

« Radyonun bir işlevi varsa, o da duyurabileceği kadar fazla sesi olanca gücüyle her tarafa duyurmaktır. […] Hâlihazırda duyduğu sesleri duymak isteyenin radyoyla hiçbir işi yoktur. Sağcı radyo diye bir şey olmaz. O yalnızca geniş çaplı bir megafondur. »

Johann Sebastian Bach tarafından bestelemiş olan ve İsa’nın çarmıha gerilmesini konu edinen St. Matthew’s Passion eseri doğrultusunda müziğin alımlanması üzerine.

Bill Fontana’nın sanatı sesi maddenin pasif bir veçhesi olarak değil maddenin veçhelerini kuran aktif bir bileşen olarak görmeyi sağlar. İo’nun Yeni Sesi ise su ile sesi, iki akışkan maddeyi bir arada, iç içe düşünmeyi mümkün kılar.

« Hirsh bu yapı-heykeli filmsel kılıyor; çünkü onun içerisinde hâlihazırda film olduğunu, bulunduğunu düşünüyor. Hareketin iması, varyasyonlanan ses, kırılan ışık ve çeşitlenen renk, ona kalırsa, buna gönderiyor. Yapı-heykelde film-imge bulmak pek tabii mümkün. »

Her bir parçası kendince film mekânının duyumunu değiştirip dönüştüren bir filmografiye adanmış özgül bir tipoloji.

« Sorular sormamak. Ve dolayısıyla cevaplar almamak. Şeyleri soruların ve cevapların ötesinde kavramak. Bağlanmak: Bağlı olduğunu keşfetmek. Bir zincir, zaman-mekânsızca uzanan. Sonsuzda bağlanan. Din sandıkları şey din değil. Din bu işte bu, religō. »

« Dinledikçe kendini vermek. Dinlenene kendini vermek. Bir armağan, belki de bir kurban olarak. Kulağını vermek: Müzikal bir adak. Tanrı’ya müziğini adayan Bach’tı. Müzik her zaman sessizliğe adanır. »

« Toplumun (özellikle belli kesimlerinin) sessizliğe gömüldüğü bir sessizlik atmosferinde veya çıkan seslerin
ayırt edilemez hâle geldiği bir eşseslilik atmosferindeki her türlü titreşim potansiyel içerebilir. »

« [B]ir yandan da durup düşünmenin, dünyayı üzerine gelenlerle, dayatılanlarla değil farklarla işitmenin bir biçimi [sessizlik]. »

sesin ve sessizliğin olasılığı / akışkan süreçler / duyumsayan bedenler