« Günlerin birbirine benzediği, hislerin üst üste yığıldığı bir akışta böyle bir an bir çatlak gibi açılır. O çatlıktan içeri ışık sızar; insan kendine daha yakından bakar. Hatıralar, beklentiler ve suskunluklar aynı anda beliriverir. »

« Latronico kitabı kurgulayışıyla elini gösteriyor: Kitap bir deneyimler ve mülkiyet kataloğu, bir 21. yüzyıl hicvi. […] Kitabı okuma deneyimi, vasat bir oyuncunun usta karşısında hızlıca yenilişini izlemek gibi. Kahramanlarla beraber okur da yeniliyor. »

İnsan iradesinin ve kolektif kuvvetinin isteyince ta 78. enlemde bile yaşayabileceğini, orada bile hayatlar kurabileceğini her köşe başında anımsatan, Norveç’e bağlı ada üzerine.

Bir aile arşivi nasıl oluşur? Hangi temalar öne çıkar? Fotoğraf nasıl saklanır, nasıl gösterilir, nasıl yeniden dolaşıma girer? Yeni hikâye keşfedilir mi? Kişisel bir aile arşivine nasıl bakılır?

« Tarih kaderleri nasıl şekillendirir ve tarihler kaderleri nasıl iç içe geçirir? »

« Karanlıkta kalan bu ev benim. Bu gölgeler de benim. Sahip olduğum haklar için mücadele ettim. […] Bir ev kurdum ve sahip olduğum tek şey bu. »

« Tarihsel bir olayı günümüz ontolojisinin perspektifinden kavramak ne anlama gelir? Kendi ontolojimizi keşfederek tarihlerimizi nasıl yazarız? »

Antalya Müzesi, Vasco de Gama, Portekiz’in kolonileri, Karanfil Devrimi, Porto’daki Casa da Musica,
Lizbon’daki Siza yapıları, hikâye anlatıcılığı, azulejo’lar ve Portekizli
üç güçlü kadın üzerine.

« Mezarlıklarına kavuşan insanlar var. Ellerinde çiçekler mezar taşlarına sarılan. Eski çağlarda ölüm korkulacak şey değildi diye düşünmeye dalıyorum. Ölümün ardından büyük acılar da yaşanmıyordu. Her şey bir döngüydü, mevsim gibi. »

« Cinayet her zaman bir suç. Peki, neden öldürmek güçlüler tarafından uygulandığında uygarlık tapınağının sütunlarından biri hâline gelsin? »

« — Eğer zulmü ortadan kaldırırsanız, o zaman kendinizi ortadan kaldırmış olursunuz. »

« Anneniz dikkatli olmanızı istiyor. Kader –senin kaderin– bir mermi şeklini alabilir. Savaşı görüyorsunuz ama ölümünüzü göremiyorsunuz. »

« Patlamayı durdurabilecek bir şiir yazmak ne kadar kolay olurdu ve düşmanınızla diyaloğa girmek ne kadar kolay olurdu. Neyi kanıtlamak için? Haklarınız olduğunu mu? »

« Sevgili anne, ben hâlâ bir çocuğum! Acılarımı taşımak ve onlarla birlikte senin koynuna koşmak istiyorum. Aradaki mesafeyi kapatmak istiyorum ki ben ağlarken bana sarılabilesin. »

« Yaralarınızın dışında bir tarih yazmayın. Sürgününüzden başka bir tarih yazmayın. Buradasınız; burada, doğduğunuz yerdesiniz. Ve özlemin sizi ölüme götüreceği yer[de]. »

« Bir dostumu kaybetmişim gibi hissediyorum, o da olsa böyle derdi […] Sadece bana değil, etrafındaki herkese, […] sevgiyle yaklaşan, hoşgörüyle arayan soran, bu göç hikâyesinde bana ait hem ilk hem son dayanak. »

« Öğleden sonra saatleri. Buhardan oluşan küller ve küllerden oluşan buhar. Metal zamanın efendisidir ve farklı bir tarih yazan başka bir metal dışında hiçbir şey bir metali kesemez. »

« [T]ıpkı benim gibi, ailem gibi göç etmek, evini tekrardan oluşturmak ne yazık ki gerekebilir. Bu bağlamdan tekrar ev kavramına baktığında ev neresidir? Bir mekân mıdır, insanlar mıdır yoksa bir ben kadar mıdır ev? »

« İki saat önce uyudum. Son haber programını dinledikten sonra kulaklarımı pamukla tıkayıp uyudum. Öldüğümü bildirmedi. Bu hâlâ hayatta olduğum anlamına geliyor. »

« Kırsal kesimde şiddetlenen savaş başkente yaklaşıyordu. Geceleri akordeon telleriyle kaplı patlama duvarlarını ve asfaltsız sokakları görebiliyordu. Fakat önündeki şehir ışıklıydı. »

« Berlin belki hayalimizdeki Avrupa değil, ancak bu şehri özel kılan şey sadece binaları değil, aynı zamanda insanlarıdır. »

« Beklemek ve sonra harekete geçmek –ölüm ve yaşam– tamamen asimetrik olarak ilişkili iki deneyimdir. Bu, hayatımızda günden güne yaşanan karmaşık, duygusal ve kaçınılmaz bir meseledir. »

« Sanılanın aksine aynı dili konuştuğumuzda değil, kendi biricik dilimizi bulduğumuzda hiç tanımadıklarımızla bile iletişim kurabiliyoruz. »

« Güvenli ev, kirli halılar, battaniyeler ve yarım devrilmiş çatıyla tek katlı bir binaydı. Binanın kapısı kilitli ve bir Kürt tarafından korunuyordu. Göçmenler yolculuklarının bedelini ödeyene kadar tutsaktı. »

« Sörfler şanslıysa sahile, şansları yoksa kayalıklara iner. Teknelerin sesi uzaktan savaş mesajları gibi gelir ve bazı yıllar diğer yıllara göre çok daha fazla gürültü getirir. »

« ‹ Bir gece geç saatlerde Faiz şiirler okurken Beyrut’un pis bir restoranında oturduk. Bir süre sonra Faiz ve İkbal benim için şiir dizeleri çevirmeye başladılar ama gece ilerledikçe bunun pek bir önemi olmadı. › »

« Ortalık görülebilecek kadar aydınlandığında tek sıra hâlinde [...] düzleştirilmiş sigara paketleriyle kaplı yol boyunca kaçakçıları yokuş yukarı takip ettiler. »

« Planlıyorsun, hazırlanıyorsun, dağlar üzerinden bir yola çıkıyorsun ama aslında çok hassas bir dengedesin. »

« Taşınacağımızı hep biliyorduk; bu ev bizim değil, buraya bir çivi çakmayalım, bu ev bizim değil, bu eve yatırım yapmayalım, çünkü zaten bu evden gideceğiz. »

« Gitme(k) zamanıydı. Anneme döndüm ve yüzündeki yalnızlığını gördüm. Birbirimize sarıldık, içimi bir çaresizlik ve pişmanlık seli kapladı. [...] Derin bir nefes aldım, son kez elimi salladım. »

« Tüm arkadaşlarım yabancılar ve expatlar, burada bir tür kendi ufak gurbetimi kurdum. Mademki gidemiyorum… İlk defa buraya bu kadar ait hissediyorum. »

« Herkesin kendine göre bir gurbeti vardır, gurbetin bir şekli olsaydı şekilsiz olurdu herhalde. »

« Çok fazla ev değiştirdim. [...] Ben neredeysem benim evim orası. »

« Anadolu şehirlerinin göz acıtıcı hâlini iyi bilen biri bile bir miktar şehirsel süreklilik arıyor. En büyük süreklilik Bandırma’nın ezelden beri bir ticaret şehri olması ve çarşısının canlılığı… »

« İnsanlar bir yerde doğup büyürler; sorsanız çok çok bir iki şehir değiştirirler. Ben uzun süreli ikamet etmediğim için ismimi yaşadığımı düşünüyorum. »

« Herkes bir yerde, bir birleşme, bütünleşme yok. İsmim Sıla. Saz çalmaya başlamam gerekiyormuş gibi. »

« [Ü]stümüzden savaş uçakları geçiyor. ‹ Ya › diyor, ‹ Siz burada nasıl yaşıyorsunuz? › İşte onun yaşayamayacağı, korktuğu yerde, biz oranın hasretliğini çekiyoruz. »

Cem Kaya’nın Türkiye’den Almanya’ya göçü müzik üzerinden okuyan belgeseli Aşk, Mark ve Ölüm, Almanya’nın
en az bilinen en büyük müzik sahnesini tanıklıklarla ve arşiv belgeleriyle
ortaya koyuyor.

« Sıla’nın dili daha memur şehirli kadın diliyken, Gurbet’in dilinde şive var. Gurbet daha annesinin yaptığı işleri yapar, Sıla da okula gider, daha giyimine kuşamına dikkat eder. »

Yaşadığımız mekân/beden ve isimlerimiz arasında nasıl bir ilişki vardır? “Bir mekân hissi veren isimlerin taşıyıcısı kadınlar, o mekânların sınırlarını yeniden tarif edebilir mi?”

« Herkesinki gibi biricik olan göç hikâyesini gurbet romantizmine dalmadan ifade etmek ne kadar mümkünse, o kadar onun peşindeyim. »

“Kendin için ikna edici bir şey bulunca bunu herkesle paylaşmak istersin.”

Kentten kırsala göçe bakan; “Kırda yalnız olmak, kadın olmak, çocuk ya da komün hayatı yaşamak nasıl?” sorusunu soran; kentteki dönüşümün bireysel yaşama etkisini de gözlemlemeyi hedefleyen ve (şimdilik) gerçekleşmemiş bir projenin ön izlemesi.

1923 doğumlu bir Cumhuriyet çocuğunun, küçüklüğünde Bozcaada’da arkadaşlarından öğrenip, nakaratını unutmadığı hâlde adını hatırlayamadığı Rumca bir şarkının izini sürmenin göç, kimlik, dil ve bellek üzerine düşündürdükleri.

« Ben 1923’te doğdum, 1821 isyanı sonrasında Mora’dan gelenler,
benim doğumumdan bile 100 sene
evvel gelmişlerdi. 100 sene
unutmak için yeterli bir zaman. »

« İzmir’den başlayıp on yedi farklı mekânda duraklayan ve yine İzmir’e varan bir 8 çizdiğim anlaşılıyor.
İşin içine geliş gidişler de katılınca
şekil biraz değişiyor tabii. Elvan haklı belki de; bumerang gibiyim! »