PLAYLIST:
Moondog

Midtown Manhattan, 6. Cadde üzerinde 52. ve 55. sokaklar arası. Mad Men’in zamanı ve mekânı. Ortalık Don Draper’dan geçilmiyor; yaratıcı çılgınlar ve kurumsal Amerika’nın ofisleri. Reklamcılar, modaevleri, büyük sermaye, MoMA, Carnegie Hall ile Radio City Music Hall konser salonları ve Broadway tiyatroları yürüme mesafesinde. New York Filarmoni’nin evi Lincoln Center biraz kuzeyde, yine yürüme mesafesi. Bodrumlarda geceleri canlanan caz kulüpleri.

52. ve 55. sokaklar arasında uygun bir köşede şiirleri ve müziğiyle dilenen bir hobo. Gelip geçenler tarafından “6. Cadde’nin Viking”i olarak tanınıyor. Biraz daha yakından tanıyan müzik ve şiirseverler ise adının Moondog olduğunu biliyor. Moondog ismi, çocukluk yıllarından aya karşı ulumasıyla hatırladığı bir köpekten mülhem. Asıl adı Louis Thomas Hardin, 1916 doğumlu. Kendi ifadesiyle “Sasnak” [Kansas] kökenli. Batı’nın, bir türlü bitirilememiş ‘yerlilerinin’ hâlâ yoğunlukla var olduğu düzlüklerinde büyüyor. On altı yaşından beri kör. Tüm eğitimi, Batı’da sürekli yer değiştiren ailesinin uğradığı yerlerde devam edebildiği birkaç körler okulu ile ablasının ona okuduğu kitaplardan ibaret. Müzik ve şiirlerini Braille alfabesiyle yazıyor; bunların deşifre edilmesi hayatı boyunca sorun olacak. Kontrpuan ve tonal müziğin matematiksel disiplininin sıkı izleyicisi. Aynı disiplinin tüm evrenin matematiği olduğundan da kuşkusu yok.

Moondog, New York,
yaklaşık 1953,
kaynak: Moondog’s Corner

1943 yılında New York’a ‘yerleşiyor.’ Daha doğrusu Mad Men kaldırımlarına. Kendi vurmalı çalgılarını kendisi biçimlendiriyor ve imal ediyor. Hem taşıması kolay ve hem de ucuzlar ya da hem yükte hem de pahada hafifler. 1972 yılına kadar bir tür kaldırım şamanı olarak yaşıyor. Sokakta bir yığın müzisyenle tanışıyor: Benny Goodman ve Charlie Parker en tanınmışları. New York Filarmoni’nin üyeleriyle de ilişki kuruyor; üç önemli şef (Artur Rodziński, Arturo Toscanini, Leonard Bernstein) döneminde orkestranın provalarını serbestçe izleme hakkı veriliyor. Philip Glass, Steve Reich ile öğrenciliklerinde Juilliard’da dinledikleri/öğrendikleri ile kıyaslandığında Moondog’un etkisinin üzerlerinde çok daha fazla olduğunu yazıyor. 1960’ların ikinci yarısında bir yıl Glass’ın evinde bir odada yaşıyor.

Moondog, Frankfurt, 1974,
fotoğraf: Friedrich Kopetzky,
kaynak: Moondog’s Corner

Münster, eski ve durgun bir ortaçağ kenti. 1972 yılında bir konser için Hamburg’a davet edilen Moondog, bu kez —Hamburg’tan yola çıkarak biraz dolandıktan sonra— 1974 yılında Münster kentinin eski şehir merkezinde bir eczanenin önündeki yeni köşesine ‘yerleşiyor’. Burada New York’ta yaptıklarını yapmaya devam ediyor. Münster’de yaratıcı çılgınlar yok, ne var ki arkeoloji öğrencisi Ilona Sommer ve ebeveyni var; onlar Moondog’u bir anlamda ‘evlat’ ediniyor. Okulu bırakan Sommer ölümüne dek Moondog’un Braille alfabesiyle yazdığı besteleri müzikal notasyona çeviriyor, icra edilmesi ve kaydedilmesi için çaba harcıyor. Moondog 1999 yılında Münster’de ölüyor.

26 Mayıs, Moondog’un doğum günüydü. Geçmiş doğum günün kutlu olsun Moondog!

Bir süredir tamamlanmaya çalışılan
bir belgesel:
The Viking of Sixt Avenue,
yön.: Holly Elson. Ayrıca, Moondog’un
2007 yılında yayımlanan ve girişini
Philip Glass’ın yazdığı benzer isimli
bir biyografisi de var:
Moondog:
The Viking of 6th Avenue
, Robert Scotto.
En iyi çevrimiçi kaynak ise,
Almanya’dan Wolfgang Gnida’nın
web sitesi: Moondog’s Corner.

Playlist 1 [39:00]
Moondog, NYC

Meraklısına Notlar:

1940’ların ikinci yarısından başlayarak 1950’ler boyunca bir dizi çalışması kaydediliyor. Kayıtlar, caz, klasik müzik (özellikle barok) ve —Hudson nehri, liman, yolcu gemileri, römorkör, trafik, kaldırım konuşmalarıyla New York ve izi hiç silinmeyecek Batı’nın düzlüklerinin ‘yerli’ ritimleri ve sesleri benzeri— ambient tınıların bir karışımı.

“Moondog’s Symphony Part 1 & 2” ilk kayıtlarından biri. Büyük olasılıkla 1949 tarihli 78 devirli bir plağın iki yüzü. Birinci bölüm “Timberwolf” olasılıkla ‘yerliler’ ve köpek Moondog için.

1954 tarihli Moondog and his Friends albümünden “Oasis” ve “Suite No. 1”. “Oasis” kaydında “Asia Minor renklerinin” baskın olduğu albüm notlarında yazıyor. Belki sadece arkadaşlıktan ya da profesyonel hayatın izin vermemesinden albümde Moondog ile çalanların isimleri yok, ama hepsinin New York Filarmoni üyesi olduğu ve özellikle “Oasis”te piyano ve keman çalan iki müzisyenin yükselen genç kuşak konser müzisyenlerinden “tesadüfen” orada bulunan ikisi olduğu notları var.

Caribea,” Moondog’un Bach etkilenimli Küba’sı; 1956 tarihli Moondog albümünden. Moondog’un piyano çaldığı altılının diğer üyelerine ilişkin bilgi yine yok. Aynı albümden “Tree Trail” olasılıkla yine filarmoni üyesi Weiner-Sabinsky ikilisinin altılıya eklenmesiyle kaydediliyor; ikilinin başka kaydına rastlanmadı. “To a Seahorse”da ise piyanoda Moondog yalnız.

Yine 1956 tarihli More Moondog’tan adı gibi bir düet: Moondog, New York limanına yanaşan Queen Elisabeth transatlantiğinin düdüğüne bambu flütüyle eşlik ediyor; “A Duet - Queen Elisabeth Whistle and Bamboo Pipe.” Moondog şarkı söylüyor: “All is Loneliness” [Her Şey Yalnızlık]. “Her Şey Yalnızlık,” en çok kaydedilen bestelerinden. 1957 tarihli The Story of Moondog albümünden Broadway caddesi ve kentsel izlenimler: “Up Broadway.” Önce 52. sokak ve Broadway kesişimi —Jazz Corner of the World, sonra 53. sokak ve Broadway kesişimi —Afro-Cuban Corner of the World.

1957 yılından sonra uzun süre başka kayıt yap(a)mıyor, gözden kayboluyor Moondog —en azından kayıt endüstrisinin gözünden. O kadar ki, 1969 yılında yeni kayıtları yayınlandığında albüm notları ‘yeni’ bir müzisyeni tanıtmak için yazılmış gibi. Big Brother and the Holding Company grubu, kendi isimlerini taşıyan ilk albümlerinde “All is Loneliness”i kaydeder; parça hit olur. 1967 yılında Moondog yeniden akla geliyor. Daha doğrusu James William Guercio’nun aklına gelir. Guercio, bir stüdyo müzisyeni, daha sonra prodüktör olarak —özellikle Chicago’nun 1977 yılına kadar yayınlanan erken albümleriyle— tanınıyor. Guercio, Moondog ile iki albüm yapıyor; 1969 tarihli Moondog ve 1971 tarihli Moondog 2. Albümlerin ikisi de majör bir firma için yapılmış pahalı prodüksiyonlar. Moondog 2, Moondog’un madrigal olarak nitelediği kısa şarkı dizilerinden oluşuyor. Ticari olarak da hayli başarılı olan Moondog da ise, kalabalık ve tanınmış bir müzisyen kadrosu Moondog’a eşlik ediyor ve buradaki kayıtlar en fazla tanınan Moondog kayıtları: Sözgelimi “Stamping Ground” 1998 yılında Big Lebowski’de yerini buluyor. Daha önce 1952 yılında da kaydedilmiş “Theme” için ise Moondog albüm notlarında “bu sadece bir tema değil, benim temam hatta imzam” diye yazıyor. “Symphonic #3” Çaykovski’nin 1869 tarihli bir lied’inin varyasyonu. “Symphonic #6 (Good for Goodie)” Benny Goodman, “Lament I ‘Bird’s Lament’” ise Charlie Parker anısına yazılmış besteler.

***

Playlist 2 [42:00]
Moondog, Münster

Meraklısına Notlar:

Pek çok yeni yapıtın yanı sıra Moondog’un eski yapıtlarının da yeniden kaydedildiği Almanya dönemi kayıtları, ABD kayıtlarına göre daha ‘klasik’ ve ‘ciddi’; olasılıkla birlikte çalıştığı müzisyenlerin ‘klasik’ yönelimli olmaları ve Almanya’da katı inşa edilmiş kültürel ‘yüksek’ ve ‘alçak’ kategorileri bu farkın nedenleri arasında önemli yer tutuyor. Yoksa, Moondog aynı hobo.

Viking 1,” 1977 yılında Almanya’da kaydedilen Moondog in Europe albümünden. Burada söz konusu olan viking Moondog değil, 1974 yılında Mars’a gönderilen insansız uzay aracı Viking 1. Moondog celeste ile yorumluyor. Kayıtta kullanılan bir elektronik ses modülatörü ile bir tür ‘uzay efekti’ yaratılıyor. “Chaconne in G,” Moondog’un barok ögelerle cazı bir araya getirdiği ve tonato olarak grupladığı bir dizi bestesinden biri. Tonato, adından da anlaşılabileceği gibi Moondog’un sonattan türettiği bir form. Moondog, tonato’nun sonattan daha serbest olduğunu, ama öte yandan kontrpuanın ‘yasalarına’ eski ustalardan çok daha fazla bağlı olduğunu yazıyor.

1978 tarihli H’art Songs, Moondog’un kendi piyanosu eşliğinde icra ettiği, bir anlamda ‘siyasi’ şarkıları içeriyor. Almanya’ya özgü, kendi müzik ve sözlerini yazan, genellikle eleştirel siyasi bir pozisyon tanımlayan Liedermacher pratiğinin etkisini duymak mümkün. Şarkıların sözleri, genellikle doğa, hayvan hakları, ‘yerliler’ benzeri temalara değiyor. “Pigmy Pigs” ve özellikle harikulade iki şarkı “Here’s to John Wesley Hardin” ile “Enough About Human Rights” bu albümün iyileri.

A New Sound of an Old Instrument, org çalgısına adanmış bir albüm. Org, hem ses paletinin zenginliği ve bir tür vurmalı çalgı potansiyeli içermesiyle hem de pagan geçmişiyle Moondog için çalgıların şahı. Almanya Oberhausen’da adı verilmeyen bir kilisede gerçekleşen kayıtta düetler Fritz Storfinger ve Wolfgang Schwering’e, sololar ise Storfinger’e ait. “Oasis” ve “Single Foot” 1950’ler kayıtlarında da farklı versiyonlarıyla mevcut, “Frost Flower” ise Almanya dönemi bestesi.

Big Band, London Saxophonic ve London Brass isimli iki nefesli çalgılar grubunun bir arada icra ettiği Moondog bestelerinden oluşan 1995 tarihli bir albüm. Moondog’un bandonun militer metal nefeslilerinin tersine sivil bir çalgı olarak gördüğü saksofona ve saksofonun mucidi Adolphe Sax’a adadığı ve yine London Saxophonic ile birlikte çalıştığı Sax Pax A Sax albümünün başarısı üzerine yapılan ve bandonun militer çalgılarına da sivil bir el atan albüm. Bir yandan da 1940’lar swing’ine bir selam. Albümden iki çok iyi parça: “Blast off” ve “Invocation.”

***

Playlist 3 [01:16:00] 
Moondog Cover’ları

Meraklısına Notlar:

2 West 46th Street” & “Fog on the Hudson,” Moondog and Suncat Suites, Kenny Graham and his Satellites, 1957. İngiliz caz müzisyeni Kenny Graham’in yarısında Moondog’un bestelerini yorumladığı, diğer yarısında ise Moondog’a adadığı “Suncat Suites”in yer aldığı albüm. Moondog’un doğrudan New York esinli parçalarından ikisi, özellikle “Fog on the Hudson” dikkat çekici.

All is Loneliness,” Big Brother and the Holding Company, Big Brother and the Holding Company, 1967. Çok kısa sürecek solo müzik hayatı henüz başlamamış Janis Joplin’i ünlü kılacak Big Brother and the Holding Company grubu, kendi isimlerini taşıyan ilk albümlerinde “All is Loneliness”i icra ediyor.

Guggisberglied,” My Place, Stephan Eicher, 1989. Stephan Eicher, Moondog’un enstrümental çalışması üzerine geleneksel bir şarkının sözlerini yerleştiriyor. Moondog parçayı kaydeden müzisyenler arasında.

All is Loneliness,” Demon Box, Motorpsycho, 1993. Norveç’ten alternatif rock grubu, bir kez daha ve çok iyi bir “All is Loneliness.”

Synchrony No. 2,” Early Music, Kronos Quartet, 1997. Kronos Quartet’ten Moondog’un biraz da maruz kaldığı Münster ciddiyetiyle NYC sound’u arasında iyi kimya tutturan bir yorum.

Get a Move On!”, Keep it Unreel, Mr. Scruff, 1999. Manchesterli DJ Mr. Scruff’ın “Bird’s Lament”i sample’ladığı bir dans parçası, gerçek bir hit. Dansı ve her türlü müzik dans ilişkisini —ilişkinin arkaik ve pagan kökenlerinden dolayı— çok önemseyen Moondog’a güzel bir selam.

All is Loneliness,” “Good for Goodie” ve “Bird’s Lament,” Sidewalk Dances, Joanna McGregor, Andy Sheppard & Britten Sinfonia, 2006. ‘Saygın’ isimler piyanist Joanna McGregor, saksofoncu Andy Sheppard ve Britten Sinfonia oda orkestrasından Moondog’un “kaldırım dansları.” Genel olarak iyi bir albüm, ama biraz fazla iyi: Dans edilen sokaklar artık çok ‘temiz.’

Oasis” ve “Bird’s Lament,” Perpetual Motion, Sylvain Rifflet & Jon Irabagon, 2014. İki çok kendine özgü ve eksantrik saksofoncudan canlı kayıt; Moondog’un sokak ruhuna daha yakın.

Voices of Spring,” “All is Loneliness,” “My Tiny Butterfly” ve “Be a Hobo”, Moondog: Round the World of Music, Dedalus & Muzzix, 2016. Fransa’dan yine kendine özgü iki ‘yeni’ müzik grubundan ortak çalışma. 1971 tarihli Moondog 2 albümünde yer alan madrigallerin tamamının yeniden yorumu.

Bug on a Floating Leaf” ve “Log in A,” Moondog: New Sounds, Ensemble Minimisym, 2017. Ensemble Minimisym, aslında büyük gruplar ya da orkestra için müzik yazan ama genellikle kendi başına ya da küçük gruplarla icra etmek ve kaydetmek zorunda kalan Moondog’un izini tersine sürüyor ve sadece org için yazdığı A New Sound of an Old Instrument’i bir küçük orkestra olarak yorumluyor.

Frog Bog,” “All is Loneliness,” “Bird’s Lament” ve “Single Foot,” Frog Bog, Condor Gruppe, 2018. Çok yeni ve nefis bir kayıt: Belçika Antwerp’ten alternatif rock grubu Condor’dan sadece Moondog çaldıkları bir albüm.

Moondog, mr. tanju, müzik, Playlist