Emigre’nin Departures kitabından
görüntüler (fotoğraf: EK)
Standarttan Sapanlar

New York Modern Sanatlar Müzesi (MoMA), 2011’de 23 adet dijital yazıtipini* Mimarlık ve Tasarım koleksiyonuna kattı. Bu alım öncesinde koleksiyonda yalnızca Max Miedinger (ve Eduard Hoffman) tarafından 1956’da Haas için tasarlanmış olan Helvetica’nın kurşun dökme 36 punto bold versiyonu bulunmaktaydı. Müze her ne kadar font örneklerini toplamaya dijitallerden başlamışsa da 20. yüzyılın tamamını belgelemeye niyetli görünüyor.

Tipografi tarihinin mihenk taşı sayılan bu fontlar, küratör Paola Antonelli’ye göre üretildikleri zaman ve yeri çok iyi yansıtıyorlar. Seri üretim standartlarına uygun olsalar da onları ‘sürü’den ayırıcı kendilerine has özellikleri var. Nitekim 23 fontun bu özellikleri, yer aldıkları serginin başlığının “Standard Deviations” [Standarttan Sapmalar] olmasına neden olmuş.

Koleksiyona alınan fontlardan beşi Emigre’nin olunca, Emigre kutlama amaçlı bir kitap yayımlamış: Departures: Five Milestone Font Families by Emigre [Sapmalar: Emigre’den Beş Mihenk Taşı Font Ailesi]. Bu beş font ise Zuzana Licko’nun tasarımı “Oakland”, Jeffery Keedy’nin tasarımı “Keedy Sans”, Barry Deck’in tasarımı “Template Gothic”, P. Scott Makela’nın tasarımı “Dead History” ve Jonathan Barnbrook’un tasarımı “Mason Serif”. Kitapta hepsinin sergi metinlerinden alınmış minik bir biyografisi var.

İlk bakışta sıradan bir font kitabı: Her sayfası cömertçe bir harfe adanmış. Beş fonttan adeta rasgele seçilmiş, alfabetik sırayla duran A’dan Z’ye harfler —bold halleri. Önce hepsi büyük (majüskül) sonra hepsi küçük (minüskül). Bir de rakamlar. Sunuştan anlaşılıyor ki aslında bu harfler içinden seçildikleri fontların en kendine has karakterleri. Yan yana sayfalarda Oakland’ın (nam–ı diğer Lo-Res) köşeli “G”siyle Keedy Sans’ın yuvarlak hatlı “G”sini karşılaştırmak mümkün.

Kitabı esas özel kılan Rudy VanderLans’ın hayaletimsi çizgiler üzerinden ürettiği içerik. VanderLans hem serginin “Standarttan Sapmalar” başlığından, hem de MoMA koleksiyonunda 23 fontu önceleyen tek font olan Helvetica Bold’dan yararlanıyor: Helvetica zamansızlığın, kullanışlılığın, standartlaşmanın kriterlerinin belirlenmesine araç olmuş bir font. Kendisi bir standart. Dünyada en yaygın olarak kullanılan font olmasının hem nedeni, hem de sonucu olabilir bu durum. VanderLans MoMA koleksiyonundaki Helvetica’yla en çok örtüştüğünü düşündüğü Adobe Helvetica Bold’un kontur çizgilerini, seçilmiş Emigre harfleriyle çakıştırarak, her harfin “standart”tan nasıl ve ne kadar saptığını görülür kılıyor.

Kitap fontların koleksiyona alınışını kutluyorsa, her sayfası da Helvetica reçetesinden şaşmaların kanıtını sunarak, standarttan sapma eyleminin kendisini kutluyor.

Departures’a çevrimiçi kitabevi Blurb üzerinden erişilebilir.

* MoMa’nın Mimarlık ve Tasarım koleksiyonuna dahil edilen 23 font (ailesi):
American Type Founders, OCR-A (1966)
Wim Crouwel, New Alphabet (1967)
Matthew Carter, Bell Centennial (1976-78)
Matthew Carter, ITC Galliard (1978)
Erik Spiekermann, FF Meta (1984-1991)
Zuzana Licko, Oakland (1985)
Jeffery Keedy, Keedy Sans (1991)
Erik van Blokland ve Just van Rossum, FF Beowolf (1990)
Barry Deck, Template Gothic (1990)
P. Scott Makela, Dead History (1990)
Jonathan Hoefler, HTF Didot (1991)
Neville Brody FF Blur (1992)
Jonathan Barnbrook, Mason (1992)
Matthew Carter, Mantinia (1993)
Tobias Frere-Jones, Interstate (1993-95)
Matthew Carter, Big Caslon (1994)
Albert-Jan Pool, FF DIN (1995)
Matthew Carter, Walker (1995)
Matthew Carter, Verdana (1996)
Jonathan Hoefler ve Tobias Frere-Jones, Mercury (1996)
Matthew Carter, Miller (1997)
Jonathan Hoefler ve Tobias Frere-Jones, Retina (1999)
Jonathan Hoefler ve Tobias Frere-Jones, Gotham (2000)

Dead History, Departures, Emigre, font, Helvetica, Keedy, kitap, Manifold, Mason Serif, Oakland, Template Gothic, tipografi