PLAYLIST:
Çalgı

Çalgılar zihinde oluşturulan müzikal fikirleri sese dönüştürdükleri gibi, Elliott Carter’a göre, “yerleşik karakter yapılarıyla” kompozisyona bir anlamda malzeme de sunarlar. Bu malzeme, sadece çalgının tınısal olanaklarından ibaret olan bir malzeme değil, o çalgının yüzlerce yıllık tarihinde ortaya çıkmış, bir müzisyenden diğerine çoğunlukla yazılı bir belge olmadan, “elden” aktarılan hareketler, jestler ve müzikal davranış biçimleridir. Bazı besteciler müziklerini piyano ya da masa başında tasarladıktan sonra müzikal fikirlerini çalgılarla nasıl gerçekleştireceklerini düşünürler, ama birçok durumda da fikirler bizzat çalgının kendisinden ortaya çıkar. Özellikle 20. yüzyılda birçok bestecinin çalgılara aktardığı fikirlerin çoğu zaman bu çalgıların karakterlerinden bağımsız olarak ortaya çıktığı kabul edilse de bestecilerin, çalgıların yerleşik karakterlerine ‘kayıtsız’ kalabildikleri şüphe götürür. Bu playlist için 20. yüzyılın ve günümüzün belli başlı on bir bestecisinden, ağırlıklı olarak solo çalgı için bestelenmiş müzikler seçtim. Solo çalgı müziği yazmak, klasik anlamda orkestrasyonun sağladığı olanaklara başvurmadan, müzikal fikirlerin olası en açık ve seçik biçimde ortaya konmasını gerektirir ama aynı zamanda, burada çalgı da kendi karakterini ve ses dünyasını müziğe güçlü bir şekilde dayatır. Playlist’te yer alan, Sciarrino, Holliger, Berio ve Ferneyhough’ya ait müziklerde çalgıların daha önce denenmemiş ya da az denenmiş tınısal ve teknik olanakları kullanılırken, çalgıların yerleşik karakterleri de müzikal kompozisyonda kendilerini çok açık bir biçimde duyuruyor. Scelsi, Murail ve bir ölçüde Lindberg’in müzikleri, bizzat sesin kendisiyle ilgili fikirlerin çalgılarda nasıl gerçekleştirildiğini örnekleyen müzikler. Ligeti’nin Continuum’unda klavsen, uzun ve yavaş değişimin yapıtaşı olan figürlerin polifoni içinde son derece hızlı tekrarlarına diğer çalgılara göre çok daha fazla olanak sağlıyor. Carter, Grisey ve Hosokawa’nın yapıtlarındaysa müzikal fikirlerin çoğunun doğrudan o çalgılardan kaynaklandığı söylenebilir.

* * *

Elliott Carter, Figment III, 2007, Edicson Ruiz, kontrbas

* * *

Salvatore Sciarrino, 6 Capricci for Violino Solo, 1976, Georg Mönch, keman

* * *

Luciano Berio, Sequenza II for Harp, 1963, Jacqueline Marshall, arp

* * *

Heinz Holliger, Studie über Mehrklänge, 1971, Heinz Holliger, obua

* * *

Giacinto Scelsi, Okanagon, 1968, Sunniva Roedland, arp; Inga Margrete Aas, kontrbas; Eirik Raude, tam-tam

* * *

Brian Ferneyhough, String Quartet No.6, 2010, Arditti Quartet

* * *

György Ligeti, Continuum, 1968, Antoinette Vischer, klavsen

* * *

Tristan Murail, Les Travaux et les Jours, 2002, Marilyn Nonken, piyano

* * *

Gérard Grisey, Accords Perdus (iki korno için), 1989

* * *

Toshio Hosokawa, Nocturne, 1982, Makiko Goto, jûshichigen (17 telli koto)

* * *

Magnus Lindberg, Jeux d’Anches, 1990, Olivia Steimel, akordeon

Ahmet Altınel, çalgı, müzik, Playlist