Kral Çıplak Değil,
Bej Giyiyor
Modada Bitmeyen ‘Ten Rengi’
Furyası ve Problemleri

2010’lu yılların, “ha bitti ha bitecek” derken her sezon bir kademe daha yükselen trendi: ‘Ten rengi’, ya da hangi dilde konuşulursa konuşulsun ana akımda tercih edilen adıyla nude. Nude, çıplak demek; modada ise nude, üzerinde bir şey yokmuş izlenimi yarattığı düşünülen renklere verilen isim. Ama bu renk, üzerine giyen insanların sadece çok küçük bir kısmının ten rengine denk geliyor; askıda bakıldığında ise, bildiğin bej! Kırk yıllık bejin nude olarak paketlenip tekrar piyasaya sunulduğu, kapış kapış gittiği moda dünyasında —şöyle az yüksek bir basamak bulup kendime— Amerikan filmlerinin kaldırım kâhinleri gibi bağırmak istiyorum moda dünyasına: “Kral çıplak değil, bej giyiyor!”

Etiketinde nude yazan ürünlerin ne kadar saçma olduğu, beyazın en açık rengi olmayan ten renkleri üzerinde kendisini daha iyi belli ediyor. First Lady’liği esnasında Michelle Obama’nın giydiği bir elbise, büyük tartışmalara sebebiyet vermişti. Elbise, tasarımcısı Naeem Khan tarafından “gümüş pullu, soyut çiçekli, ten rengi elbise” olarak tanımlanıyordu. Hakkında yapılan birçok haberde bu elbiseden ‘ten rengi’ olarak bahsedilmesi, elbiseyi giyen Michelle Obama’nın ten rengiyle uzaktan yakından alakası olmamasının kontrastıyla iyice göze batar hâle gelmişti. Konu hakkında aşağıdaki video; siyahi kadınların ‘ten rengi’ olduğu iddia edilen kıyafetleri denediklerinde nasıl göründüğünü ve hissettiğini sorguluyor.

Black Women Try “Nude” Fashion,

süre: 02:48

Videoda, nude sözcüğünün Merriam-Webster sözlüğünde yer alan karşılıkları alıntılanıyor:

  1. Üzerinde kıyafeti olmamak,
  2. Üzerinde kıyafet olmayan insanlara dair,
  3. Beyaz bir kişinin ten rengine sahip olan.

Bu tanım açıkça, “ten rengi eşittir beyaz insanın ten rengi” anlamına geliyor. Bu da, sadece bu rengin moda sektöründeki yerinde değil, genel olarak sözcüğün kullanımında indirgeyici bir ırkçılık olduğuna işaret ediyor. Ancak, mevzubahis sözlüğe bugün baktığımızda karşımıza çıkan tanım, 2015’te çekilen bu videodakinden farklı. Bu vidonun çekilmesinden birkaç ay sonra, DoSomething.org bünyesinde başlatılan “Nude Awakening” kampanyası dahilinde Merriam-Webster sözlüğünün bu tanımı değiştirmesi talep edildi ve sözlük eleştirileri dinleyerek sözcüğün tanımını değiştirdi.

Sözlüğün nude sayfasında artık ilgili tanımda “giyenin tenine eş bir renge sahip olan, çıplaklık izlenimi yaratan” yazıyor. Bu, küçük bir başarı olarak görülebilir. Ancak günümüzde en yaygın konuşulan dillerden, internetin gayriresmi anadili İngilizcenin en sık kullanılan sözlüklerinden birisinin, bir sözcüğün tanımını değiştirmesi ve bunu kamuoyundan gelen bir talebi dinleyerek yapması, kullandığımız sözcüklerin genelgeçer söyleme etkisini gösteriyor ve bunun değiştirilebildiğini görmemiz, dönüşüme dair sembolik bir değer taşıyor. ‘Sembolik’, çünkü Oxford sözlüğünde nude tanımlarından birisi halen “pembemsi bej” olarak geçiyor ve nude etiketini taşıyan çoğu ürün, bu renkte üretilmeye devam ediyor.

Moda da bu söylemsel değişime ayak uyduruyor, hatta belki önayak oluyor ve ‘beyaz’ ten rengi dışındaki tonlara hitap eden markalarla karşımıza çıkıyor. Örneğin Londra’da kurulan Nubian Skin, her ten rengine uygun çamaşır ve çorap üretiyor. Bu ihtiyaca hitap eden yeni markaların türemekte olması ise, ana akım moda markalarının hâlâ bu ihtiyaca cevap vermediğinin önemli bir işareti. BuzzFeed ise, az önce bahsettiğim videonun bir yeni versiyonunu bu ürünler ile çekmiş:

Black Women Try “Nude” Fashion 2,
süre: 03:53

Sonuçta, bildiğimiz bejin yeni bir paketle piyasaya sürülmesi olan olayın taşıdığı anlam bununla sınırlı, böyle masum kalmıyor. ‘Ten rengi’ olarak kimin teninin renginin kabul edildiği, moda dünyasında —hatta onu geçtim konuştuğumuz dillerin anlam dünyasında— kimlerin ‘norm’ kabul edilip kimlerin bunun dışında kaldığına işaret ediyor. Sonuçta çocukken kullandığımız pastel boya kutusunda hangi renk ‘ten rengi’ etiketini taşıyordu?

{Fold içindeki imge: Instagram kullanıcıları tarafından, siyahi kadınlar için yeterli renk seçeneği olmaması gerekçesiyle, sert eleştirilere uğrayan Sephora’nın bareMinerals post’undan ayrıntı.}

Eda Çakmak, norm, normatif değerler, nude