Graphic Designers Surveyed
Grafik Tasarımcı
Kimdir; Nasıl Çalışır;
Neler Düşünür?

GraphicDesign& [GrafikTasarımve], grafik tasarımın başka şeylerle ilişkisini ve ilişkiye girdiklerine kattığı değeri araştıran bağımsız bir yayınevi. Grafik tasarımcı Lucienne Roberts ve tasarım eğitmeni Rebecca Wright tarafından kurulan GraphicDesign&, grafik tasarımcıları farklı alanlardan uzmanlarla bir araya getirerek grafik tasarımın, kim ve ne için olduğuna dair yerleşmiş olan algıyı sorgulamaya yönelik yayınlar yapıyor. İlk kitapları Page 1: Great Expectations [Sayfa 1: Büyük Beklentiler] grafik tasarım ve edebiyat, ikinci kitapları Golden Meaning [Altın Anlam] ise grafik tasarım ve matematik üzerine.

Graphic Designers Surveyed,
GraphicDesign&, 2015,
editörler: Lucienne Roberts,
Rebecca Wright ve Jessie Price,
tasarım: Lucienne Roberts+,
11 × 17,8 cm, 480 sayfa
(fotoğraflar: Manifold)

Graphic Designers Surveyed [Grafik Tasarımcılar Araştırması], Roberts ve Wright’ın üçüncü yayını ve adı üstünde tamamen grafik tasarımcılara odaklanıyor ama yalnızca Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri’nde çalışanlara. Kitap pek çoğu grafiklerle görselleştirilmiş anket verileri üzerine kurulu. Bu nedenle anket için sosyal bilimci Nikandre Kopcke, grafikler içinse veri tasarımcısı Stefanie Posavec ile işbirliği söz konusu. Birleşik Kırallık ve ABD’nin anket alanları olarak seçilmelerinin nedeni, karşılaştırmaya uygun olmaları ve tasarım komünitelerini oluşturan profesyonellerin farklı ülkelerden gelmesi. Nitekim ankete katılanlar elliden fazla ülkenin vatandaşı.

“Hangi ülkenin vatandaşısın?”,
Graphic Designers Surveyed

2015’in kabaca Mart ve Nisan aylarında iki ay yayında kalan anket sitesi, yine çevrimiçi olanaklarla duyurulmuş. 1.000 kişilik bir katılım beklendiği halde anket sorularını cevaplayan tasarımcıların sayısı 2.000’e yakın. Kitabın sunuş metnine bakılırsa, Kopcke’yi hayrete düşüren şeylerden biri, anketin açık bir şekilde Birleşik Krallık ve ABD’de aktif olan tasarımcılara yönelik olduğu belirtildiği halde, pek çok başka ülkeden tasarımcının ankete katılmış olması. Bir diğer konu da, yaş sorusuna “yaşlı” gibi genel veya “31,5” gibi ayrıntılı cevaplar verilmesi. Sosyal bilimci Kopcke’nin yorumuna göre “belli ki tasarımcılar kendilerine anket yapılmasına alışık değiller.” Yayıncı/editörler, bu anket deneyimiyle, “her şeyin veriyi etkilediğini ama bu etkinin nasıl gerçekleştiğini bilmenin imkânsız olduğunu” öğrendiklerini yazıyorlar. Anket duyurusunu çevrimiçi yapmış olmaları ankete katılanların yaş ortalamasını etkilemiş olabilir örneğin. Veya kadın grafik tasarımcıların yaş ortalamasının düşük olmasının nedeni, kadınların mesleği erken terk etmesi mi; yoksa artık daha çok genç kadının mesleğe atılması mı?

Anketle toplanmış olan veriler, kitabın bölümlerini de oluşturan başlıklar altında toplanmış: Sen, Birleşik Krallık / ABD, Toplumsal Cinsiyet, Eğitim, İş, Müşteriler, Para, En Kötü / En İyi, Hayat, Kanaatler. Kitabın sonunda yer alan eksiksiz anket soruları, pek çok alt soruyu kapsayan 11 ana soru kategorisinde toplanıyor. Ankete 2.500 kişi başlamış, 1.988 kişi sonlandırmış.

Kopcke, sunumunda, grafik tasarımın global ekonomiyi döndüren güçlerden biri olmasına rağmen pek fark edilmeyen bir alan olduğunu, grafik tasarımcıların tanınmadığını söylüyor. Ayrıca grafik tasarımcıların kendi haklarında az şey bildiklerini de ekliyor. Gerçekten de yalnız Türkiye’de değil dünyada da grafik tasarımcıların kimler olduklarına, nasıl çalışıp, nasıl yaşadıklarına dair çok az araştırma bulunuyor.

“Sen” bölümünde yaş, cinsiyet, eğitim seviyesi, gelir durumu, vatandaşlık, etnisite gibi konular var. “Birleşik Krallık / ABD” ilk bölümdeki verilerin ülkeler bağlamında karşılaştırması üzerine. “Toplumsal Cinsiyet” bölümünde benzeri veriler kadın-erkek ekseninde inceleniyor. Burada işin içine kişisel tanıtım, konferans katılımı, kariyerden memnuniyet, hayattan memnuniyet, çocuk meseleleri de giriyor. Grafik tasarım endüstrisini, kadınların %47,7’sinin erkeksi bir kültür olarak görmeleri, erkeklerinse %63,7’sinin aynı kültürü cinsiyet açısından nötr bulmaları kayda değer.

“Sence grafik tasarım endüstrisi:
kadınsı bir kültür, erkeksi bir kültür, …”,

Graphic Designers Surveyed

Londra Tasarım Müzesi 1989’dan beri hiçbir kadın tasarımcı için kapsamlı bir retrospektif sergi gerçekleştirmemiş. Buna rağmen kadınların %43’ünün, erkeklerinse %47’sinin arşivi var. Erkekler çok çalışmanın başarı getireceğini düşünürken, kadınlar tanışıklıkların ve ilişkilerin başarıda daha büyük rol oynadığını düşünüyor.

“Gelecekte bir retrospektif sergi ihtimali
üzerine arşivini tutuyor musun?”,

Graphic Designers Surveyed

Birleşik Kırallık Tasarım Konseyi raporuna göre tasarımcıların %51’i yüksek öğrenim diplomasına sahip görünüyor. Oysa bu ankete katılanların %88’i en az lisans eğitimi almış. Katılan öğrencilerin eğitim aldıkları alanlar, grafik tasarım ağırlıklı olsa da, elektronik yayıncılık, ürün tasarımı, kitap tasarımı gibi daha uzmanlaşmış bölümleri de kapsıyor. “Eğitim” bölümünde doğrudan eğitmenlere yönelik sorular da var.

“Eğitim diyagramı”,
Graphic Designers Surveyed

“İş” bölümü iş yerindeki pozisyon, çalışan sayısı gibi sorular dışında kariyer beklentileri, profesyonel tatmin, kişisel tanıtım, rekabet, yarışma, sendika üyeliği gibi ağır konulara odaklanıyor. Ankete katılanların %58’i haftada 40 saatten fazla çalışırken, %78,1’i maddi karşılığını aldıkları saatten fazlasını çalıştıklarını belirtiyorlar. Başarılı olmak için reddedilmeye göğüs gerebilmek gerektiğini düşünenler ise %92,4.

“Genel olarak haftada
kaç saat çalışıyorsun?”,

Graphic Designers Surveyed
“Çalışman için ödenenden
daha fazla saat çalışıyor musun?”,

Graphic Designers Surveyed

Tasarımcıların %69,8’i işten sıkılmasına rağmen, %83’ü grafik tasarımı bir kariyer seçeneği olarak önerebileceklerini söylüyor. “Müşteriler” bölümünde, tahmin edilebileceği gibi, bir işin ancak müşterinin izin verdiği ölçüde iyi olduğu düşüncesi hâkim. Tasarımcıların %50’si müşterilerin de tasarım konferanslarına katılması gerektiği kanısında. Türkiye’de öğrenciliğini geride bırakmış tasarımcıların konferanslara pek katılmadıkları düşünülürse, anket burada yapılsaydı sonuç farklı çıkabilirdi.

“Para” bölümünde kazançlarıyla geçinebildiklerini söyleyen grafik tasarımcıların %56’sının kirada oturuyor oluşları, grafik tasarımla zengin olunması ihtimalinin az olduğunu gösteriyor. Kopcke’nin itirazlarına rağmen Roberts ve Wright ankete çoktan seçmeli cevapları olmayan bir bölüm eklemişler. Burada katılımcılara bir grafik tasarımcı olmanın en iyi ve en kötü yanı sorulmuş. Cevaplar hiçbir şekilde grafiğe indirgenemeyeceği için hepsi “En Kötü / En İyi” bölümünde. Okuması hayli eğlenceli bu bölümde pek çok grafik tasarımcının paylaşabileceği cevaplar var. İşten zihnen kopamayanlar, müşteri veya teslim tarihlerine tahammül edemeyenler, kendinden şüphe edenler, problem çözmeyi sevenler, yaratmaktan/üretmekten hoşlananlar… İnsan, “Hayat” bölümünde işe hayat boyu ara vermemiş olanların %71,4 gibi bir oranı olduğunu görünce, grafik tasarımcıların ya pazar ekonomisinin ya da kendi tutkularının esiri olduğu duygusuna kapılıyor. Öte yandan, başka meslek gruplarında bu oran çok daha yüksek olabilir. Diğer mesleklerde demokrat oranı %77,3’e ulaşır mı, ayrı bir merak konusu (“Kanaatler” bölümü, s. 420).

“Uzmanlık ilişkileri haritası”,
Graphic Designers Surveyed

Graphic Designers Surveyed anketine katılmış tasarımcıların %69,7’si basılı malzemenin miadını doldurmamış olduğunu düşünüyor ve %66,7’si işinin bir kitapta yer almasını, çok takipçili bir blogda yayınlanmasına tercih ediyor. Pantone renklerinden en sevilen “Pantone 021 Orange” olunca, kitabın kapağı turuncu olmuş. Kendi içindeki göndermeler, editörlerin grafiklere ekledikleri yorumlar, grafiklerin bir grafik tasarım gösterisine dönüşmemiş olmasıyla ortaya düzgün bir kitap çıkmış. Verilerin pek çoğu, tüm istatistik veriler gibi belli bir tarih aralığı için geçerli. Toplamının da grafik tasarımcıların gerçekten kim olduğunu, nasıl çalıştıklarını anlattığı söylenemez. Yine de elde böyle bir araştırma olması benzerleri (belki daha iyileri) için cesaretlendirici.

anket, Esen Karol, grafik tasarım, Graphic Designers Surveyed, kitap, veri görselleştirme