Bir Mimarlık
Eğitim Programının
İlk Dört Yıl Kitabı

Sırtı açık, sert kapaklı, sarı siyah bir kitap. Düşük gramaj Munken Pure benzeri bir kağıda basılmış. Kağıdın rengi sarımtırak bir beyaz. Belki de Munken Pure gerçekten. Kitaptaki fotoğraflarda orta tonların ağır basması ve negatif alanların cömert kullanımı, kitabın akılda aydınlık kalmasına yol açıyor. Bunda sarının da katkısı var şüphesiz. Kalınca bir kitap. Sayfa numarası konmamış. Adeta hiçbir içeriğe tekil olarak referans verilemesin diye.

TEDU ARCH Yearbook 2012–2016, yayımlayan:
TED Üniversitesi Mimarlık Bölümü,
dili İngilizce
(fotoğraflar: Manifold)

Kitabın adı Yearbook 2012–2016: TED Üniversitesi mimarlık programının ilk dört yılını belgeliyor ve ilk mezunlarını kutluyor. Bütünü öğrencilerin stüdyoda çıkardıkları işlerden oluşuyor. Belki de sayfa numarası olmaması anlamlı. İşler sayfalara sırasıyla ARCH 101’den ARCH 402’ye yayılınca; insan tek bir mimarın öğrenme hikâyesini okuyor gibi oluyor. Genç mimar adaylarının işleri birbirinden ayrılmıyor değil. Hatta projelerin birbirine karışmaması için özen gösterilmiş ama kitabın esas derdi projeler arasındaki farklılıkları öne çıkarmaktan çok, eğitime yaklaşıma dikkat çekmek.

Aslında bir grafik tasarımcı olarak bu kitap üzerine hakkıyla yazmam mümkün değil. Ders içeriklerini ve öğrenci işlerini değerlendirebilecek donanıma sahip değilim. Manifold’a postalanan ilk kitap olduğu için heyecanım belki mazur görülebilir. Öte yandan yıllardır dünyanın pek çok tasarım okulunun ‘tip tip’ yayını elime geçiyor: Yıl sonu sergisi kitabından yüksek lisans projeleri belgelemesine; tek bölüm yayınından fakültenin ortak yayınına; bölümdeki tasarımcıların elinden çıkmışından profesyonel kitap tasarımcısı tarafından tasarlanmışına… Özellikle öğrenciler tarafından tasarlanmış olanlar, kitabın fiziksel nitelikleriyle cesurca hesaplaşabiliyor. Yearbook 2012–2016 sıradan yayınevi kitaplarından fazlasıyla ayrışsa da fiziksel özellikleriyle çok özel değil. Ama onu yine de benzerlerinden farklı kılan sıcak bir şeyler var.

Kitabı tasarlayanlar Murat Aydınoğlu, Güneş Duyul ve Başak Uçar mimar. Aydınoğlu ve Duyul bölümde araştırma görevlisi; Uçar ise yardımcı doçent. İsimleri unvana göre dizilmediğine göre bölümde emeğe saygı var. Kitapta doğrucu grafik tasarımcıların sert eleştirisine maruz kalabilecek tipografik ayrıntılar mevcut. Fakat pek çok grafik tasarımcının yapmadığını yaptıkları ve editoryal ekibin de içinde yer aldıkları için başka düzlemlerde önemli katkıları olduğu görülüyor. Editoryal ekip Derin İnan’la birlikte dört kişi. İşlerin seçiminde, maket ve stüdyo fotoğraflarında (bu arada fotoğraflar kim[ler]in?) ‘işe’ içeriden bakıldığı hissediliyor. Kitabın içinde adeta stüdyo kurulmuş gibi. Tasarım elemanlarının tanıdık olması, kurulan stüdyo ortamının çekiciliğinden bir şey götürmüyor. Kitabın içine girip maket yapmaya başlamak adeta an meselesi. İster temel tasarım ögeleriyle oyna, ister tek başına veya bir ekibe katıl, istersen de Ankara’nın Kurtuluş’unda bölge üniversitelerinin çalışanları ve öğrencileri için üç konut tasarla. Bu konut projesinde ekiplerden kendilerine kurumsal bir isim bulup logo tasarlamaları da istenmiş sanırım. Grafik tasarımcıların da eğitim süreçlerinde kendi ofislerini (veya atölyelerini) tasarlama imkânları olsa keşke.

Bölüm Başkanı Berin F. Gür’ün sunuş metninin başlığı “Design as ‘PRAXIS’”. Metinde öne çıkarılan bir cümle ise “Learning and knowing through the act of design”. Tasarıma bir problem çözme eylemi olarak bakmak yerine, yeni problemlerin tanımlandığı, öğrenilen ve aynı zamanda bilgi üretilen açık uçlu bir süreç olarak bakmak, dört yıllık eğitimin ancak kapılar açabileceğini, tasarlayarak öğrenmeye devam etmek gerektiğini de ifade ediyor kanımca.

TED Üniversitesi Mimarlık Bölümü’nün web sitesinde güzel iki sürpriz var: Biri öğrenci bloglarının adreslerine ulaşılabilen bir sayfa; diğeri ise Yearbook 2012–2016 kitabının eksiksiz PDF’i. Kitabı özenle basmış olan Öz-san Matbaacılık “ah ah” diyor olabilir ama link verebilmek mürekkep değmiş kağıdın kokusu kadar tatlı. Sondan bir önceki sayfada isimleri yazmayan dört genç kadın acaba ARC 101’in ilk öğrencileri mi? Yolları açık olsun.

eğitim, Esen Karol, kitap, mimarlık eğitimi, TEDU ARCH, Yearbook 2012–2016